Xrisostomos Stamulis, Cvetitelite i poetite, Verojatno…




valentin zubkov y valentina malyavina en Ivan´s Childhood, 1962 andrei tarkovsky«But he was here, waiting for his second wife, and he felt his heart clear, being serene in his mind. Or rather, perhaps not serene; though it was not the lust that sometimes made him feel awkward and weary: it was something else that he could not name […] the feeling of guilt he had done nothing about to cause it, some regrets people bring to the world. It may have been what theologians call the original sin: the sin of being alive! Yes, Life itself carries some sort of sin within it.»
I begin with this quote from “Narcissus and Chrysostom”, written by Hermann Hesse, in order to demonstrate from the outset the root of the problem, which is no more than the incrimination- in many cases demonization [within the “imagined as typical” Orthodox theological mentality, and I ask you Keep in your mind the words «imagined as typical»]- of love, sexuality, desire and pleasure. So I begin with a confessional and straightforward acceptance of a “defeat”, the appreciation of which “defeat” will allow the understanding of the final [not “typical”] conclusion, which is neither easy nor given. And I say this because the attitude of the authentic Orthodox theology towards the fundamental issues of love, sexuality, desire and pleasure does not concern the activities of individual members of the ecclesiastical body, but is related to the core of its essence. In many cases, the incrimination of Eros, by Orthodox theologians, points to a dehumanized society, a total rejection and incrimination of human existential identity. An incrimination, which makes young people wonder “if there is life before death”. Because the quality of a way of life, the quality of a culture, can only be measured by the attitude it holds towards love and death. These are the boundaries of reality, and their violation fatally injures the whole of existence and leads to departure from real life.
And I think that the time has now come, when having been free from ideological identities and institutional groupings, we can move from the apologetic justification of any failures of the past (and of the present), to the search of those marginal elements of the enormous Christian tradition that form the “house of God”, in which house man ultimately finds a home fulfilling his existence.
You will allow me, of course, not to mention here those theological opinions, or those theological engagements, that created the “cracks in the building”, threatening, if we adhere to their acceptance, the “house of theology” with total collapse. Time does not allow it.
However, I have the responsibility to note that in many patristic teachings, perhaps in most, we experience a provocative and enigmatic -even problematic- limitation of Eros and its characteristics to the relations of the persons of the Holy Trinity with one another, to the relationship of God to humans or to the relationship of humans to God; not to the relation of people to one another. We are in the face of a shortage that has fueled and continues to feed the history of Christian theology with a difficulty, making it accountable to the challenges of our times; as well as to all those “cracks” of its own (theological) “body” from where the flower emerges of another spring (in the center of which is man/woman and through man/woman, God himself). And I am clearly referring again to the need for our theological entry into the 21st century, celebrating the resurrection of [the doctrine of ] anthropology; That aspect of the total existence that was lost under the absolutization of theology [proper]. And I say this because the miracle is not the resurrection of God, a God is able to be raised, but the resurrection of man: a mystery and reality that follows and fulfills the doctrine of incarnation.
A classic case of this theological pathology is without a doubt the diachronic interpretation, within Christianity, of the “Song of Songs”. An interpretation limited exclusively to theological allegory: the bridegroom is Christ or Yahweh and the nymph the Church or Israel – and refuses to accept the possibility of explaining this beautiful text in terms of human relations as well. This is because such an interpretation, an anthropological approach to the text –according to contemporary Orthodox biblical scholars- is incompatible with the rationale accepting the book in the biblical Canon; which clearly means that what ultimately remains incompatible with the rationale of accepting the book in the biblical Canon is human relationships, eroticism, sex and love. The embarrassment of Orthodox theology to the “Song of Songs”, is also revealed by its non-use in the liturgical life of the Church. A practice of exclusion which is usually attributed (without necessarily convincing) to the fact that: «the content of the text is not suitable for liturgical use, as is the case with other Old Testament books». It is clear in this case that Christianity, Orthodox and non-Orthodox, reveals its «fearful» opposition to human eroticism by giving such an interpretation to the book and by having such a life attitude. An Erotophobia, which was received (not without internal struggle) by the Jewish religious tradition, which entered –either subconsciously or intentionally- into the Christian ontological teaching and pastoral practice.
Referring to the subject, Slavoj Žižek observes the following: «When dealing with an erotic-religious text like the Song of Songs, commentators are quick to warn us that extreme and overblown erotic images must be read allegorically: when, for example , the lover kisses the lips of the woman, this «really means» that God announces to the Jews the Ten Commandments. In short, what appears to be a description of a «purely human» sexual encounter symbolically reveals the spiritual union of God to the Jewish people. However, the most noteworthy Bible scholars are among the first to emphasize the limits of such a metaphorical reading that rejects sexual content as a «simple example»: [On the contrary] it is just this «symbolic» reading, which is «purely human», adding awkwardly a «deeper meaning» to an explosive sexual content. The literal reading of the Song of Songs -as almost a book of pornographic eroticism-, and the allegorical reading of the book are two aspects of the same function: what they have in common is that both presuppose that «real» sexuality is «purely human» without any distinct divine dimension. (Of course, here is the question: if sexuality is just a transfer, then what is the need for this problematic bypass? Why does not the spiritual content directly be attributed to? Maybe, because this content is not directly accessible to us due to the limitations of our sensual finite nature?) And what if, the Song of Songs is not read as an allegory, but, much more literally; as the description of a purely sensual erotic play? And what if the «deeper» mental dimension is already in use in the passionate sexual interaction itself? What we really need to do is not to reduce the references of human sexuality into a simple allegory, but to extract the inherent «spiritual» dimension that always separates human sexuality from animal mating.
And if one cannot agree with all of Žižek’s observations, he can certainly accept the correctness of the core of his thought, asking and proposing the “return of the Man” who was lost in the vastness of God’s existence. And along with it, the removal of dehumanization of eroticism, and also of sexuality, which was attempted (and in many cases achieved) by Christian theologians. Or in other words, the return of the divine to man, the sanctification of his total existence, of his total way, as evidenced by the mystery of the incarnation; Which is at the opposite of any abstraction, at the opposite of the Jewish practice of circumcision that ignores the intake and sanctification of man by God. And it is true, that in many cases, Christianity [and the Eastern Religions in general], sees the world as «defective and corrupt, and people as sinful.» It is precisely that which leads to moralistic considerations of salvation, where what is saved is not the whole human being but a human ghost, a matterless idea of a human. «Saving God,» says Elder Sophronios of Essex, «saves all mankind, so that not only the mind-spirit, but also the mental feelings and the logic and the body, are totally sanctified by God.»
Thus, without any doubt, Žižek’s unexpected intervention recalls the obvious. That love,[ that is love together with sex], is not just a function of the genital organs cut off from the total existence of man, but on the contrary, a reality that concerns the whole of existence. It is possibility and a force that allows the acceptance of life’s mystery. Love is a way of life, which requires relationship and reference of one to another. It is an essential truth, the power of which allows its symbolic use in order to express -to the utmost extent- the deepest and therefore more creative relations of the Created creatures with the Uncreated God. «Blessed is He who is in love with God», notes Saint John of the Ladder, and he completes his remark by pointing to «the erotic love that a zealous lover has for his erotic partner «. And on the other hand, there is an emphasis, an underlined footnote, that the total existence of man, [the whole man], and certainly not only his spiritual element, is made in the image and likeness of God. In such a case, we can talk about the paradise as a place of love, and of love as a quality of paradisial life.
Of course, moralism is an old phenomenon; however, it invades as virus the home of modern civilization through intellectual “doors” and “windows” poisoning its air and proving that the «anti-erotic neurotic mentality» has no cultural borders… I have the feeling that Erotic love has been persecuted for many years, but mostly today. It is persecuted by all sorts of systems, political, social, religious, cultural, philosophical and going on. They persecute it both progressives and conservatives, religious and atheists. And the persecution is performed in many ways.
[It is performed], leading to absolute embarrassment, those who honestly stand, for example, before the “Song of Songs”, this treasure of our tradition, which truth is against the habit we once considered tradition; Those who stand [in admiration] of an anthropological and hence profoundly theological anthem, which reveals with great excitement that if today there is a problem in the relations of people within the Church, it is not the existence of erotic love and desire, but its depressive absence; The dryness of life, the inability of people to fall in romantic-poetic love, to accept the body of their own, but also the body of another human, to serve the mystery of erotic love that sanctifies with its spiritual energy the psychosomatic existence of people [leading to the only possible surpassing of selfishness and to the profit of finding fulfillment through the erotic union with the other ]. People’s inability to embrace erotic love as a way of knowledge and a way of life prohibits them from understanding that Eros, «is always a dynamic pursuit, never a final achievement”. It is an absolute death of selfishness, of self-centeredness, of self-eroticism and narcissism; And at the same time a resurrection of being in communion, “an exit and an entrance”, a holy indecency, a holy humiliation within which the “body of certainty” breaks down to create from the beginning, the “new body”, the place and the space of coexistence, the common house of the new way of living, the Church of “holy sensitivity”.
I have the feeling that everything that has already been shown proves that for Orthodox theology, love and sexuality cannot be just a concession, that is, a marginal and utilitarian event in the life of man, nor of course an accident, but instead a main artery of existence ‘setting up’ and maintaining life; A retaining force, that through the ascetic and eucharistic struggle, brings what is apart into unity; in the common body (like the roots of the tree that make it standing on the earth, while the roots themselves- the tree itself- is in turn the restraining power of the soil, which in all other cases is threatened by the corrosive forces of times). A waterline, which protects the boat of the church from overloading by sinful intentions. This is also witnessed by another great theologian of the Church, Dionysios Areopagitis, who opposes the many moralists of the past -and of every age- who manically refuse to show respect to the nature of things. He stresses emphatically that Eros whether divine or angelic, or human, or psychic, or natural, is clearly identified with love and consists the «unifying» and «restraining» force that makes the superior to care for the inferior, the homogeneous to be in communion with each other, and finally the abandoned to be found.
Dear friends, maybe some people have been surprised about the content of my short intervention. But I must emphasize that the function of such an erotic perspective is the only force that makes the incarnation to become the “bread and the wine” offered in the life of a confused world. The only possibility that allows the ecstatic departure of a man from selfishness and the encounter with the “universal Man” of global history and culture.
The profound sin of our time, the great trauma that almost pervades the whole of social life, not only the Christian, is the absence of Eros. The inability of being in communion, the denial of relationships. A great writer of Thessaloniki, Christos Zafiris, wrote a book entitled “The Eros covers the city” and subtitle, “Love topography of Thessalonica”. He emphasizes, in the prologue of the book, how » Eros cannot be understood outside the body (I would add any body, ecclesiastical, political, cultural or other), and cannot be considered detached from other human functions and values of life. » Indeed, on the prolegomena of his work, we encounter two statements: one from the author Nikos Gabriel Pentzikis, (known for his love of Orthodoxy) and a second from Kostos Moskov (a writer, poet and for sometime educational adviser of the Greek embassy in Cairo, known for his love of the left –and later in his life- of Orthodoxy), which respectively read as follows: «I agree with what I suppose you want to say: that all the adventures, even this journey at the sea of Thermaikos, is Eros «(Mother Thessaloniki) and» The Erotic word of the city wandering diffuses as gaze, penetrating even the most dense mists at the streets of Tsimiski, Egnatia, at the area Vardar, showing how the Other is both within you and next to you «(Populism or leadership?).

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, Η ανέγερση του εαυτού και η πλάνη της βεβαιότητας (Ομιλία στις απόφοιτες και τους απόφοιτους της Ελληνογαλλικής Σχολής Καλαμαρί 2018)

1241Αγαπητέ κ. Συρρή,
Φίλοι διευθυντές,
Εκλεκτοί συνάδελφοι και συναδέλφισσες -δεν ξεχνώ ποτέ πως ξεκίνησα το καθηγητικό ταξίδι μου από τούτο το εξαιρετικό σχολείο και είναι μεγάλη η τιμή που μου γίνεται απόψε να επανέρχομαι ύστερα από 24 χρόνια, από μια άλλη θέση και για έναν άλλο σκοπό, μεγάλη και η συγκίνηση-,
Αγαπητές και αγαπητοί απόφοιτοι,
Αγαπητοί γονείς,
Κυρίες και κύριοι,

Ο σεισμός είναι ένα έκτακτο και μαζί φυσικό γεγονός, που αναστατώνει την πεζή καθημερινότητα, δημιουργώντας προς στιγμήν αντιδράσεις απόδρασης από τη φυλακή της συνήθειας, η οποία στηρίζεται στη νόμιμη συνέχεια. Ως λογικό αδιανόητο, έρχεται να μας βγάλει από τη νωχελικότητα του δομημένου τρόπου, ή καλύτερα έρχεται να δοκιμάσει τις αντοχές των υλικών που τον συγκροτούν. Η ένταση, βέβαια, των αντιδράσεων, σχετίζεται με την ένταση του σεισμού. Μεγάλη η δόνηση, μακρύτερη -ίσως- και η προσπάθεια να ξανασκεφτούμε τα μείζονα και τα σημαντικά της ζωής μας. Μικρή η ένταση του σεισμού, μικρή και η διάρκεια της παύσης από τα σχεδιασμένα, τα μονίμως προγραμματισμένα και αδιαλείπτως και ασθμένως πραγματοποιούμενα.

Ναι, ο σεισμός, είναι μια απρογραμμάτιστη και δύσκολα προβλεπόμενη διαδικασία -όσο κι αν η επιστήμη σήμερα προχωράει- και παλεύει για την εξημέρωσή του. Ακραία επικίνδυνος και σε πολλές περιπτώσεις καταστροφικός φονικός. Ικανός, όμως, μέσα στη διαστροφική του μανία, να επιστρέψει στους σαστισμένους μιας οποιασδήποτε κανονικότητας, τα προτάγματα του ξεχασμένου βίου εκείνης της αμεσότητας, που δεν ταυτίζεται πάντα με την καθημερινότητα. Ικανός, να σπάσει τα τείχη της εωσφορικής βεβαιότητας, που κρατά την ύπαρξη κλειστή και βαθιά βεβαιωμένη. Και ως εκ τούτου ικανός, εάν και εφόσον ληφθεί στα σοβαρά η παρουσία του, η πραγματικότητά του, η πιθανότητά του, να οδηγήσει σε μια σταθερότερη και μαζί ελαστικότερη κατασκευή, με χαρακτηριστικά αντοχής ακραίων συνθηκών και διαδικασιών. Και δεν είναι τυχαίο το γεγονός, πως η σταθερότητα σχετίζεται άμεσα και λειτουργικά με την ελαστικότητα εκείνη δηλαδή την κατασκευαστική ιδιαιτερότητα, που επιτρέπει τη μελετημένη μετατόπιση της δομής, προκειμένου να μη καταστραφεί από την αμετακίνητη και πυκνή ανελαστικότητά της.

Ο σεισμός, λοιπόν, και κάθε αντίστοιχό του, θέτει ερωτήματα, που επιτρέπουν μια άλλη αρχιτεκτόνηση του οίκου, την ανέγερση ανάλαφρης και μαζί σταθερής στέγης, που θα στεγάσει όνειρα και έργα, διαθέσεις και φιλίες, σχέσεις και τρόπους, ποιητικούς ζωής πραγματικής. Μιας ζωής με νόημα, μιας ζωής που μπορούμε να ζήσουμε μόνο με, καθώς λέγει στα τρία χρώματα, σε αυτόν τον καινούριο ύμνο της αγάπης, ο Krzysztof Kieślowski.

Πόσο σίγουροι είμαστε, λοιπόν, πως θα υπάρξουμε και την επόμενη στιγμή. Πόσο σίγουροι για τη μορφή της ζωής μετά την καταστροφή ή μετά τον κίνδυνο της καταστροφής; Ερωτήματα, που υπηρετούν την ανοικτότητα ενός τρόπου, που διεκδικεί το σπάσιμο της βεβαιότητας, το τέλος της.

Και το λέγω τούτο, διότι συνηθίζουμε να χτίζουμε τον εαυτό μας πάνω στις επιτυχίες και τις βεβαιωμένες προφητείες. «Δεν φτάνει που πρέπει να σώσω τον κόσμο», σημειώνει ο ποιητής Τάσος Λειβαδίτης, «αλλά πρέπει να τον σώσω και την ερχόμενη Πέμπτη». Τα πάντα μετρημένα, αριθμημένα, συντεταγμένα και σαφή. Χωρίς καμία δυνατότητα αλλαγής, μετατόπισης, παρέκκλισης και επαναπροσδιορισμού. Όλα υπέρ της ονομασμένης φυσικής ροής των πραγμάτων, που σε πολλές περιπτώσεις αφίσταται από την ελευθερία που κάνει την ύπαρξη να υπάρχει ως πρόσωπο και να διεκδικεί ιδιαιτερότητα, να διεκδικεί ταυτότητα που μπορεί να επαναστατεί απέναντι σε όλους και σε όλα, αλλά απέναντι και στον ίδιο της τον εαυτό ή κυρίως απέναντι σε αυτόν. Να διεκδικεί δηλαδή, εκείνες τις εσωτερικές δυνάμεις της αποδόμησης, που θα κάνουν την ύπαρξη να αληθεύει. Μη ξεγελιόμαστε, εαυτός που δεν γνωρίζει την εσωτερική του ανατροπή, που δεν εμπεριέχει δηλαδή τη δύναμη της δικής του απόλυτης ανατροπής, είναι εαυτός νεκρός, αδύναμος να αναμετρηθεί με τις προκλήσεις που η ζωή γεννά και συνεχώς προσφέρει. Είναι εαυτός συστημικός, χωρίς πραγματική ελευθερία και έρωτα, αδύναμος να πει το θαύμα.

Αγαπητοί απόφοιτοι,

Ζούμε σε έναν κόσμο που επενδύει στη βεβαιότητα. Δεν πρέπει να μας εκπλήσσει τούτο. Η βεβαιότητα, είναι εκείνη η ανέραστη, η μόνη ελέγξιμη από τα ατομικά και συλλογικά συστήματα πραγματικότητα -πολιτικά, θρησκευτικά, πολιτισμικά-, που κόβει το νήμα της ζωής και αποκαλύπτει το θάνατο. «Το ανενέργητον και ανύπαρκτον», δηλώνει ο μεγάλος άγιος της πόλης μας και δεύτερος πολιούχος της, ο Γρηγόριος Παλαμάς, και αποκαλύπτει τη σχέση, τη βαθιά σύνδεση, ενέργειας και ύπαρξης. Η βεβαιότητα ωθεί στην ακινησία. Η αβεβαιότητα, η τόσο παρεξηγημένη και μονίμως εξόριστη από τις πολιτείες των ανθρώπων, το τέλος της οποίας διαδηλώνει ο σπουδαίος φυσικο-χημικός και νομπελίστας Ilya Prigozine, γεννά ζωή, μεγεθύνει την ύπαρξη και καλεί συνεχώς στη γιορτή της συνάντησης. Μια γιορτή ανοιχτή, αλλά ποτέ δεδομένη. Πάντα άθλημα μεγάλων αντοχών, για υπομονετικούς και τολμηρούς. Ανθρώπους μονίμως ερωτικούς και ως εκ τούτου βαθιά εκστατικούς. Ανθρώπους, που αρνήθηκαν τη γοητεία της τακτοποίησης, η οποία προτείνεται από τους κάθε είδους εξουσιαστές, πάντα για το καλό μας.

Ξέρετε, ένα θέμα, μεγάλης ερμηνευτικής δυσκολίας, αποτελούσε πάντα για το θεολόγο της τάξης, μαθητικής ή φοιτητικής, δεν έχει ουδεμία σημασία, ο σχολιασμός της πτώσης των πρωτοπλάστων. Τι ήταν αυτή η περίφημη πτώση, ποιοι οι λόγοι της και ποια η ζωή μετά την πτώση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η προσπάθεια αναμέτρησης με το κορυφαίο αυτό κεφάλαιο της χριστιανικής θεολογίας, ολοκληρώνονταν με την εξαγωγή ηθικών συμπερασμάτων, δεμένων στη νομική διελκυστίνδα παραβατικότητας και μη παραβατικότητας. Και στην κορυφή τούτου του νομικισμού, το γέμισμα της ζωής των ανθρώπων με ενοχές για πράγματα που οι ίδιοι ποτέ δεν έπραξαν, αλλά και ίσως δεν φαντάστηκαν, αλλά και για πράγματα που έπραξαν, τα οποία όμως δεν βρίσκονται έξω από την κατά φύση λειτουργία της ανθρώπινης ύπαρξης. Δεν είπαμε, όμως, στα παιδιά μας το μείζον. Ίσως δεν το γνωρίζαμε, κάποιες φορές ίσως και να μη το αντέχαμε. Πως, άλλωστε, να αντέξει κανείς το μυστήριο της ελευθερίας; Ποιο εύκολη πάντα η δέσμευσή της και η εκχώρησή της, σε διαχειριστές και μεταπρατικούς. Και έρχεται ένας άλλος άγιος της χριστιανικής εκκλησίας, ο Κύριλλος Αλεξανδρείας, δεκαεπτά αιώνες πίσω, να μας πει, ότι η πτώση συνίσταται στο γεγονός, πως ο Αδάμ και η Εύα έχασαν τη δυνατότητα να εκπλήσσονται απέναντι στον εκπλήσσοντα Θεό. Και έτσι, οδηγήθηκαν στην πλήξη και το μαρασμό στον οριστικό θάνατο.

Ας προσπαθήσουμε, τώρα, να μεταφέρουμε το σχήμα στην καθημερινή μας ζωή. Πότε διαλύεται μια σχέση, για παράδειγμα φιλική ή ερωτική; Όταν ένα από τα δύο μέλη παραβεί τους κανόνες που τη διέπουν; Όχι. Εκεί μπορεί να υπάρξει μια πίκρα, μια ρωγμή, μια κάποια υποχώρηση. Η πραγματική διάλυση της σχέσης έρχεται, όταν χαθεί η έκπληξη, που το ένα πρόσωπο κρύβει για το άλλο, ακόμα και η έκπληξη που κρύβουν τα πράγματα για ένα πρόσωπο. Εννοώ ένα καινούριο σπίτι, ένα οποιοδήποτε απόκτημα πόθου χρόνων. Και τούτο, διότι είναι η έκπληξη που επεκτείνει την αναμονή, είναι η έκπληξη που κρατά στην αγκαλιά της ζεστά τα όνειρα, είναι η έκπληξη που κάνει τη στιγμή αιώνια και φέρνει την αιωνιότητα στις στιγμές μας. Και είναι τέλος η έκπληξη, καθώς θα έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις, που δεν σε αφήνει να κοιμηθείς. Η έκπληξη-έρωτας. Διότι ο έρωτας, ως εκστατική και κινητική δύναμη, επιτρέπει τη συνεχή επέκταση του εαυτού. Λένε, πως η εποχή μας είναι ερωτική. Πιστεύω, πως δεν είναι. Ζούμε τη φασιστική επιβολή του ανέραστου. Το ανέραστο σε όλες του τις εκδοχές. Στο πως οδηγούμε, στο πως κάνουμε τον καφέ μας, στο πως χτίζουμε τα σπίτια μας και τις εκκλησιές μας, στο πως σχετιζόμαστε με τους ανθρώπους, στο πως επιλέγουμε την εργασία μας. Η ερωτικότητα δεν ταυτίζεται με τη σεξουαλικότητα, όπως κάποιοι νομίζουν. Η σεξουαλικότητα είναι και αυτή ερωτικότητα, αλλά η ερωτικότητα είναι ένας συνολικός τρόπος ύπαρξης, που δηλώνει το πως της σχέσης μας με τα πράγματα και τα πρόσωπα της προσωπικής μας ιστορίας τον τρόπο. Και εάν υπάρχει ένας μεγάλος εχθρός της ερωτικότητας, αυτός δεν είναι άλλος από τη βεβαιότητα. Η ανέγερση του εαυτού απαιτεί το σπάσιμο της βεβαιότητας, το κάψιμό της. Όπως ακριβώς έκανε ο άγιος Μάξιμος ο Καυσοκαλύβης, στο Άγιον Όρος. Πήγαινε σε ένα έρημο μέρος, αυτός ο ταπεινός άνθρωπος, έχτιζε μια καλύβα για να στεγαστεί, να προφυλαχτεί από τα φυσικά φαινόμενα, το κρύο την βροχή και έμενε για λίγο. Πριν περάσει, όμως, καιρός, μόλις ένιωθε μια βεβαιότητα, την έκαιγε και έφευγε. Και ξαναπήγαινε δίπλα και έφτιαχνε άλλη και την ξανά ’καιγε και πάλι από την αρχή και αυτό ήταν τρόπος ζωής. Ένας τρόπος άρνησης της βεβαιότητας, της βαθιάς νωχελικότητας, που δίνει η στεγασμένη ζωή. Εκείνη η ζωή που σε προστατεύει, αλλά στο τέλος σε εγκλωβίζει στο πυκνό εντός της.

«Υπάρχουν άνθρωποι», σημειώνει ο Αντρέ Ζιντ στα Τέλματα, «που βρίσκονται έξω μονομιάς. Η φύση χτυπάει το κατώφλι τους: η πόρτα τους ανοίγει στην αχανή πεδιάδα όπου, αμέσως μόλις κατέβουν, η κατοικία τους ξεχνιέται και χάνεται. Την ξαναβρίσκουν το βράδυ, όταν τη χρειάζονται για να κοιμηθούν∙ την ξαναβρίσκουν εύκολα. Θα μπορούσαν, αν ήθελαν, να κοιμηθούν κάτω απ’ τα αστέρια, ν’ αφήσουν το σπίτι τους για μια ολάκερη μέρα, ακόμα και να το ξεχάσουν για καιρό. -Αν αυτό το βρίσκετε φυσιολογικό, σημαίνει ότι δεν με καταλαβαίνετε. Θα έπρεπε να σας εκπλήσσουν περισσότερο τα πράγματα… Σας διαβεβαιώ ότι -όσο μας αφορά- αν ζηλεύουμε αυτούς τους τόσο ελεύθερους κατοίκους, είναι επειδή, κάθε φορά που χτίζαμε με κόπο μια στέγη για να προφυλαχτούμε, αυτή η στέγη μας ακολουθούσε, κι ύστερα παρέμενε πάνω από τα κεφάλια μας∙ μας προστάτευε από τη βροχή, είναι αλήθεια, αλλά μας έκρυβε τον ήλιο. Κοιμηθήκαμε στη σκιά της∙ δουλέψαμε, χορέψαμε, αγαπηθήκαμε, στοχαστήκαμε στη σκιά της∙ καμιά φορά, η λαμπρότητα της αυγής ήταν τόσο μεγάλη, που πιστέψαμε ότι μπορούσαμε να ξεφύγουμε το πρωί∙ θελήσαμε να τη λησμονήσουμε∙ γλιστρήσαμε σαν κλέφτες κάτω από την αχυρένια σκεπή, όχι για να μπούμε, εμείς, αλλά για να βγούμε -λαθραία- και τρέξαμε προς την πεδιάδα. Κι η στέγη έτρεχε ξωπίσω μας. Αναπηδούσε, σαν την καμπάνα του παραμυθιού, ξωπίσω από εκείνους που προσπαθούσαν να το σκάσουν από τη λειτουργία. Συνέχεια νιώθαμε το βάρος της πάνω από τα κεφάλια μας. Για να τη φτιάξουμε, είχαμε ήδη μεταφέρει όλα τα υλικά∙ κάναμε μια εκτίμηση του συνολικού βάρους. Το κεφάλι μας έσκυβε, οι ώμοι μας καμπούριαζαν -σαν τον Σεβάχ κάτω από το βάρος του Γέρου της Θάλασσας. Στην αρχή δεν το προσέχει κανείς∙ έπειτα, είναι φριχτό∙ δένεται μαζί μας μόνο χάρη στο βάρος της. Δεν μπορείς ν’ απαλλαγείς απ’ αυτή. Πρέπει να φέρεις μέχρι τέλους όλες τις ιδέες που συλλαμβάνεις…».


Κρατείστε γερά τις βεβαιότητες με τις οποίες σας γεμίσαμε, δάσκαλοι, γονείς, φίλοι, είναι πολύτιμες. Θα τις χρειαστείτε γρήγορα, εφόσον μείνετε ζωντανοί στη διαδικασία αναζήτησης των ονείρων σας. Και κάψτε τες, όταν αυτά εμφανισθούν, όπως καίει ο νεαρός απόφοιτος του Ωδείου, τις βεβαιότητες της κλασικής αρμονίας, όταν τον επισκέπτεται η χάρις της δημιουργίας. Ρίξτε τες, στο χωνευτήρι της ζωής για να δημιουργήσουν το καινούριο σας εαυτό. Και μη ξεχνάτε, πως το μείζον δεν είναι η συμμετρία, το τέντωμα του σεντονιού στο κρεβάτι, αλλά το συμμετρικώς ασύμμετρο, διότι «ορθότερον γεωμετρικώς», καταπώς λέγει ο τρελός της ευθύνης, της μητέρας Θεσσαλονίκης, ο Νίκος Γαβριήλη Πεντζίκης, «είναι το πρακτικώς μη ακριβώς τετράγωνον» .

7η τέχνη και ιερό

normal_NostalghiaAndreiTarkovsky_28629Η εκπομπή του Ραδιοφωνικού Σταθμού της Εκκλησίας της Ελλάδος Το τραπέζι της Κυριακής, που παρουσιάζουν ο Πορφύριος Νταλιάνης, δρ. Θεολογίας, και ο Γιώργος Ντόκος, θεολόγος, έχει αυτή τη φορά, θέμα: «Η αναζήτηση του ιερού στην έβδομη τέχνη».
Καλεσμένος είναι ο Χρυσόστομος Σταμούλης, καθηγητής και πρόεδρος της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, και οι σκηνοθέτες Λένα Βουδούρη, Ευθύμης Χατζής, Αντώνης Κιούκας και Κωνσταντίνος Μπλάθρας.
Μεταδόθηκε την άνοιξη του 2012. Αντικείμενο της συζήτησης είναι η αναζήτηση ενός κινηματογραφικού γίγνεσθαι που κατορθώνει να λαβαίνει χώρα πέρα απ’ την πλοκή και τη δράση. Μιας τέχνης, δηλαδή, που ζητά να εμπνέεται από τις ιερές πηγές της ζωής.

Η μετατροπή της ηχογράφησης σε βίντεο (το οποίο απαρτίζεται από στιγμιότυπα ταινιών κορυφαίων σκηνοθετών) πραγματοποιήθηκε από το Αντίφωνο.

Αντίφωνο ( Antifono.gr)

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, Το ρίσκο του Θεού και η γοητεία της αβεβαιότας. Από την Αγία Τριάδα στον κόσμο.

33759690_10215679540757998_5673418323593789440_nΟ Χρυσόστομος Σταμούλης, καθηγητής στο ΑΠΘ καλεσμένος του π. Αλέξανδρου Καρυώτογλου στο Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου του Ραγκαβά προσέγγισε το μεγάλο θέμα της Τριαδικότητας του Θεού.

Τι σημαίνει για μας, πώς μπαίνει στη ζωή μας το ότι ο Θεός έχει τρεις Υποστάσεις, είναι Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα;

«Η κάθε ερωτική σχέση είναι ένα ρίσκο. Μια συνεχής προσδοκία και ένας έλεγχος πραγμάτων ου βλεπομένων. Είναι όμως τούτο το προφανές πραγματικό; Είναι το ξεκάθαρο αληθινό; Είναι αλήθεια όλα όσα τα μάτια μας βλέπουν; Οφείλω να σημειώσω πως ανάμεσα στη βεβαιότητα και την αβεβαιότητα προτιμώ τη δεύτερη.

Είναι τούτη η “γλυκυτάτη αβεβαιότης” που μας οδηγεί στην επιφύλαξη, σ’ ένα κόμπιασμα, σε μιά αδυναμία να πιστέψουμε όσα από μακριά βλέπουμε. Ίσως ο Θωμάς εν τέλει, ο λεγόμενος άπιστος –πόσο εύκολες, στ’ αλήθεια, οι ετικέτες–, να ήξερε καλύτερα. Θέλησε να αγγίξει την αλήθεια με τα δάχτυλά του, να γευτεί τον Θεό του, να αποκαλύψει την αξία της αφής, τούτου του μυστηρίου που μας σώζει από τα είδωλα και τις πνευματικότητές τους».

Αντίφωνο ( Antifono.gr)

ΠΑΝΩ ΑΠ’ ΟΛΑ ΤΟ ΕΡΓΟ, Ένα αφιέρωμα στον Νίκο Καζαντζάκη (Κατηγορία: ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ – ΕΡΤ3, 29Δεκ2017)

Ένα αφιέρωμα στον Νίκο Καζαντζάκη, τον σπουδαίο συγγραφέα και στοχαστή.Ερευνητές, καθηγητές πανεπιστημίου, που ασχολήθηκαν με τον μεγάλο Κρητικό και παγκόσμιο δημιουργό, αλλά και απλοί καθημερινοί άνθρωποι, αφηγούνται ιστορίες που έζησαν και άκουσαν, σκιαγραφώντας τη ζωή και το έργο του.
Η σχέση του με το Θεό, το ταξίδι, τον έρωτα, τη φιλοσοφία, τη φιλία, την αγάπη, τη μουσική και το όνειρο καταγράφεται σε γυρίσματα που έγιναν στην Κρήτη, την Αίγινα τη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα.
Το αφιέρωμα, είναι η αλήθεια της προσωπικής του πορείας, μιας πορείας που ταυτίζεται με τη ζωή και το έργο του.
Παραγωγή: ΕΡΤ-3
Σκηνοθεσία: Τάνια Χατζηγεωργίου
Έρευνα – Δημοσιογραφική & Μουσική Επιμέλεια: Αλέξανδρος Τριανταφύλλου – Ηλιάνα Σκουλή
Πρωτότυπη μουσική: Αλέξανδρος Τριανταφύλλου
Εικονοληψία: Γιώργος Παναγιωτάκης, Τέλης Μεταξάς, Κώστας Σταματίου, Γιάννης Παρίσης, Νίκος Σταυρόπουλος
Μοντάζ: Γιάννης Ουρουντζόγλου
Διεύθυνση παραγωγής: Βίλη Κουτσουφλιανιώτη

«Τί γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;» το νέο βιβλίο του Χρυσόστομου Σταμούλη (παρουσίαση από τον Ηρακλή Φίλιο)

12241194_10207900059449627_3668615844340486098_nΠέρυσι, τέτοια εποχή, ο Χρυσόστομος Σταμούλης, καθηγητής της Δογματικής στη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ., κυκλοφόρησε το νέο του βιβλίο με τον αινιγματικό τίτλο «Τί γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;».

Εύλογα θα αναρωτηθεί κάποιος τι σχέση έχει η αλεπού και το παζάρι με τη θεολογία. Κι αν όντως υπάρχει μία αινιγματική, έστω μία υπαινισσόμενη σχέση μεταξύ τους, τότε ποια είναι η αλεπού και ποιο είναι το παζάρι; Ήδη από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου, ο Χρυσόστομος Σταμούλης λύνει το αίνιγμα αυτό, και μοιάζει να ρωτά «τί γυρεύει η εκκλησία στο δημόσιο βίο;».

Ας μου επιτραπεί, πριν ξεκινήσω τις σκέψεις μου σχετικά με το νέο βιβλίο του καθηγητή, να επισημάνω ποια είναι η αληθινή Εκκλησία, σύμφωνα με τους λόγους του, οι οποίοι κοσμούν το οπισθόφυλλο ενός άλλου βιβλίου του, με τίτλο «Έρως και Θάνατος»: «Ίσως, λοιπόν, να ήλθε ο καιρός σήμερα να σκάψουμε και να βρούμε κάτω από τα χώματα την αληθινή Εκκλησία. Μια ανασκαφή που μαζί με την αποκάλυψη του λησμονημένου θα επιτρέψει και την ανακάλυψη όλων εκείνων των επιπέδων των επιχωματώσεων, που σταδιακά και ανεπαίσθητα έκρυψαν το πρόσωπο της Ορθόδοξης θεολογίας, αναδεικνύοντας στη θέση της τα φετίχ μιας ιδεολογικής θεολογίας και Ορθοδοξίας».

Αυτή την εκκλησία η οποία, κι ας μου επιτραπεί η έκφραση, έχει χάσει την ωραιότητα της φύσεως της, παρουσιάζει ο Χρυσόστομος Σταμούλης στο νέο του βιβλίο. Όμως μία τέτοια συζήτηση για το ρόλο της εκκλησίας στη δημόσια πλατεία, «δεν γίνεται πάντα επί ίσοις όροις, καθώς νηφάλιες φωνές φαίνεται να χάνονται, να υποχωρούν, κάτω από την πίεση που ασκούν οι δυνάμεις του φονταμενταλισμού, οι Κασσάνδρες της ‘’εγγυημένης προφητείας’’, απ’ όπου κι αν αυτές προέρχονται, οι οποίες παλεύουν με νύχια και με δόντια να επιβάλλουν γενικές καταστάσεις τρομοκρατίας και φόβου», όπως σημειώνει προλογικά.

Το βιβλίο του πολυπράγμονα καθηγητή Χρυσόστομου Σταμούλη ή του «χαλκηδόνιου διφυσίτη» όπως του αρέσει να αποκαλεί τον εαυτό του, καθώς στο πρόσωπο του ενώνεται «αδιαιρέτως και ασυγχύτως» η φύση του καθηγητή με εκείνη του μουσικού, διαπραγματεύεται θέματα που περιέχουν ως προς το περιεχόμενο τους ένα εύρος. Όπως διαβάζουμε στο εμπροσθόφυλλο του βιβλίου, το βιβλίο περιλαμβάνει «κείμενα για το διάλογο της ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό».

Ανατρέχοντας λοιπόν κάποιος στα περιεχόμενα του βιβλίου, θα διαπιστώσει πως σύγχρονα θέματα που συζητιούνται κι αποτελούν ευκαιρία για γόνιμο διάλογο, αποτελούν πρόκληση για την εκκλησία. Έτσι, η ίδια χωρίς να χάσει τη μοναδικότητα και την αλήθεια του ευαγγελικού και πατερικού της λόγου, συναντιέται με κάθε τι διαφορετικό, το οποίο προσλαμβάνει χωρίς να το εξορκίζει. Εξάλλου ο ίδιος ο Χριστός με την διδασκαλία Του, όπως και οι Πατέρες και ασκητές της ερήμου με τη σοφία τους, δεν εξόρισαν το διαφορετικό, αλλά το προσέλαβαν στη δική τους φύση, χωρίς να αλλοιωθεί η αλήθεια και επίσης να κινδυνέψει η σωτηρία του ανθρώπου.

Η σχέση της εκκλησίας με την πολιτική, την κοινωνία και τον πολιτισμό, η σχέση εκκλησίας και αριστεράς, η μετανάστευση, ο ξένος και ο κάθε διαφορετικός, η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος, το μάθημα των θρησκευτικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, το Τμήμα Μουσουλμανικών Σπουδών στη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ., ο θρησκευτικός φανατισμός και το ανθρώπινο πρόσωπο, αποτελούν μερικά από τα ζητήματα που διαπραγματεύεται στο βιβλίο του ο καθηγητής Χρυσόστομος Σταμούλης.

Όσον αφορά τα θέματα τα οποία θίγει ο καθηγητής στο βιβλίο του, έχω την επιθυμία να σταθώ ενδεικτικά σε τρία από αυτά: Στο ζήτημα του φονταμενταλισμού, στο προσφυγικό, και στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο.

Σχετικά με το πρώτο θέμα, καταπώς σημειώνει ο καθηγητής, φονταμενταλισμός είναι εκείνη η στάση «η οποία στοχεύει την κατάργηση οποιασδήποτε διαφορετικής θεώρησης των πραγμάτων», με τελικό σκοπό «την φυσική εξόντωση του υποκειμένου της διαφορετικότητας». Αναφερόμενος στην παραδοσιαρχία και στην παραδοσιακότητα, ο Χρυσόστομος Σταμούλης αποκαλύπτει την υποκρισία των φωνών που μένουν πιστές στο γράμμα του νόμου και όχι στο πνεύμα του νόμου. Φωνές που μιλούν για παράδοση αλλά την ίδια στιγμή αλλοιώνουν την παράδοση. Πρόκειται για φωνές που εξορκίζουν κάθε τι που δεν είναι οι ίδιες. Ενεργώντας λοιπόν τοιουτοτρόπως, θέτουν την εκκλησία σε ακινησία κι εξορίζουν τον Χριστό, τη θέση του οποίου λαμβάνουν προσωπικές ιδεολογίες και γεροντισμοί, όπως διαβάζουμε στο βιβλίο.

Σωστά επισημαίνει ο καθηγητής: «Παντού και πάντα εχθροί. Η συγκρότηση του εαυτού απαιτεί το γκρέμισμα του άλλου, του απέναντι, ο οποίος δεν είναι εγώ. Την εξαφάνιση οποιασδήποτε ετερότητας».

Πραγματικά, με εύστοχο και δυναμικό τρόπο αναδεικνύονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου όλες εκείνες οι υποκριτικές φωνές που τρομοκρατούν κάθε διαφορετική φωνή.

Προσφυγικό. Ένα επίκαιρο πάντοτε θέμα που μας φέρνει όλους ενώπιον της αγάπης του Θεού. «Ο Λόγος φαίνεται, λοιπόν, να σαρκώθηκε στα λόγια» γράφει ο καθηγητής, υπενθυμίζοντας μας πως δεν κατανοούμε και δεν βιώνουμε τη σάρκωση ως μέγα μυστήριο. Κι αν για τον Γρηγόριο Νύσση, η φιλανθρωπία αποτελεί «ίδιον γνώρισμα της θείας φύσεως» και αποτελεί «τήν αἰτίαν τῆς ἐν ἀνθρώποις τοῦ Θεοῦ παρουσίας» κατά τον ίδιο Πατέρα, εντούτοις παραμένει για εμάς μία άσαρκη πραγματικότητα, ένα ασυγκίνητο «άδειασμα», κι ας μου επιτραπεί η έκφραση, του Θεού. Προφανώς κατανοούμε, κι αυτό είναι μέγιστη αστοχία, την αγάπη του Θεού ως ηθική Του ιδιότητα παρά ως τον Ίδιο τον Θεό, αφού «ὁ Θεός ἀγάπη ἐστίν» (Α. Ιω. 4, 8). Αυτή η αγάπη έκανε τον απόστολο Παύλο να γίνεται «τα πάντα για όλους» (Α’ Κορ. 9, 22).

Η αγάπη λοιπόν αυτή, αυτό το ήθος της θεολογίας, όπως συναντάται στην ορθόδοξη ανθρωπολογία, δεν μοιράζει τον Χριστό (Α’ Κορ. 1, 13) αλλά δίνεται στον κάθε ένα που είναι όλα όσα δεν είμαι εγώ. Κι αν ο Χριστός επιθύμησε πόρνη, δηλαδή τη δική μας φύση κατά Ιωάννη Χρυσόστομο, έτσι ενεργεί ξανά στον καιρό της ιστορίας, όπου δέχεται «ασυγχύτως» τον κάθε ξένο και μετανάστη. Δεν υπάρχει πιο τρανό παράδειγμα από αυτό της σάρκωσης του Θεού Λόγου, της εξόδου του Θεού από τη βεβαιότητα που Του παρείχε η φύση Του και της πρόσληψης της ανθρώπινης φύσης χωρίς την αμαρτία. Είναι διάχυτη λοιπόν, σε όλες τις σελίδες του βιβλίου η χρήση των όρων «πρόσληψη», «κένωση», «φιλανθρωπία» που κάνει ο Χρυσόστομος Σταμούλης, προκειμένου να αποτελέσει αυτή η υπενθύμιση εκ μέρους του, αντίβαρο στις ομοφοβικές φονταμενταλιστικές φωνές που βλέπουν τον ξένο ως απειλή και όχι ως εικόνα Θεού.

Κι έρχομαι στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, ένα μεγάλο εκκλησιαστικό γεγονός, που παρ’ όλες τις ατέλειες, λάθη και παραλείψεις διατράνωσε την εκκλησιαστική ενότητα μέσα από το θεσμό της συνοδικότητας, η οποία, όπως σημειώνει ο καθηγητής, «συνιστά την καρδιά της εκκλησιολογικής αυτοσυνειδησίας» της εκκλησίας. Η σημασία της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου, έγκειται στο γεγονός ότι για πρώτη φορά οι ορθόδοξες εκκλησίες συζήτησαν για θέματα που άπτονται του ρόλου που καλούνται να διαδραματίσουν στη σύγχρονη εποχή. Ταυτόχρονα όμως, ανέδειξε την πληγή του εθνοφυλετισμού, ο οποίος απειλεί την ενότητα.

Ο Χρυσόστομος Σταμούλης κάνοντας λόγο για «ευλογημένη ευκαιρία» που προέκυψε από την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, την εντοπίζει στην «αγαπητική δραστηριοποίηση ολόκληρου του πληρώματος της Εκκλησίας», σε αυτό το ξεμούδιασμα, θα έλεγα, του εκκλησιαστικού σώματος από την ακινησία. Ωστόσο παρά το γεγονός ότι θίχτηκαν θέματα πρακτικής και ποιμαντικής φύσεως (άρα και λειτουργικής), εκείνο που εξακολουθεί να απειλεί την ενότητα είναι οι φωνές του φονταμενταλισμού, του εθνοφυλετισμού και της εσωστρέφειας, κάτι που σημειώνει στο βιβλίο του ο ίδιος.

Τολμώ να πω, πως αυτό το βιβλίο αποτελεί και είναι ανάγκη να αποτελέσει για τον σύγχρονο θεολόγο και κληρικό, αλλά και για κάθε υποψιασμένο και ανυποψίαστο αναγνώστη, πυξίδα αναζήτησης της εκκλησιαστικής φύσεως. Μιας αναζήτησης που φέρνει την εκκλησία στον φυσικό της χώρο∙ στις αγορές και στις πλατείες. Έναν χώρο, όπου δεν πρωταγωνιστεί η ίδια σε δεύτερο ρόλο, ούτε χρησιμοποιείται ως απωθημένο μιας κοινωνικής, πολιτισμικής, εν τέλει κοινωνικής διεργασίας, αλλά μιας εκκλησίας που σαρκώνει την αγάπη στη ζωή.

Αυτή την εκκλησία μας γνωρίζει ο Χρυσόστομος Σταμούλης στις σελίδες του ενδιαφέροντος βιβλίο του.

Δεν επιθυμεί να πρωτοτυπήσει. Δεν τον ενδιαφέρει να καινοτομήσει για να κερδίσει τις εντυπώσεις.

Δεν παρουσιάζει κάτι καινούριο. Αποκαθηλώνει την μη φαίνουσα εκκλησία και την καθιστά σημαίνουσα, τολμώντας να υποψιάσει τον αναγνώστη. Αυτή την εκκλησία που ορισμένες φωνές, την μετατρέπουν σε ιδεολογία παρά σε αποκαλυπτόμενο μυστήριο. Η εκκλησία, στις σελίδες του Χρυσόστομου Σταμούλη, γίνεται αυτό που είναι. Ανοίγεται στον κόσμο, στον άνθρωπο, στον κάθε άνθρωπο, στον ληστή, στην πόρνη, στον κάθε τσαλακωμένο. Συνδιαλέγεται με τη διαφορετικότητα και νεκρώνει την οποιαδήποτε καχυποψία, πως η ίδια αποτελεί μέρος του προβλήματος.

Ας λεχθεί επιτέλους με τόλμη, πίστη και δυνατή φωνή πως η εκκλησία είναι εκείνη η δύναμη που δίνει λύση στο πρόβλημα και δεν το περιπλέκει. Αυτή η εκκλησία πρωταγωνιστεί στις σελίδες του βιβλίου.

Σπάζοντας λοιπόν τα δεσμά, που πολλές φορές κρατούν τον Χριστό στην εξορία, ο Χρυσόστομος Σταμούλης βγάζει την Εκκλησία στις αγορές και στις πλατείες, στο δημόσιο βίο. Δεν κρύβει την εκκλησία, μήτε ζητάει από εκείνη να απολογηθεί. Η εκκλησία αυτή δεν απολογείται, κάτι που έχω την αίσθηση πως την οδηγεί στην έλλειψη αυθεντικότητας, άρα και αλήθειας. Πολύ δε περισσότερο, ο ίδιος, δεν της δημιουργεί ανασφάλεια και απωθημένα, δηλαδή ψυχολογικές καταστάσεις που προσδιορίζουν και περιγράφουν όσους αρνούνται την κένωση του Θεού ως το μεγαλύτερο άδειασμα της βεβαιότητας Του και την αγάπη του ως το απροϋπόθετο έλεος της παρουσίας Του στον κόσμο, την κτίση και την ιστορία.

Η εκκλησία λοιπόν του βιβλίου, δεν περιπλέκει τα πράγματα στο δημόσιο βίο, μα και δεν λειτουργεί σε καμία περίπτωση ως άλλοθι. Αυτή η εκκλησία βρίσκεται σε κάθε δημόσιο διάλογο, χωρίς να επιδιώκει να λάβει ρόλο διαχειριστή των πολιτικών πραγμάτων ή έστω μιας κάποιας διοικητικής μεταρρύθμισης. Είναι η εκκλησία του ενανθρωπήσαντος Θεού, του Ιωάννη του Χρυσοστόμου και του Μαξίμου Ομολογητή. Η εκκλησία που χαρισματικά ενώνει τον άνθρωπο με τον Θεό, αφού κατά Νικόλαο Καβάσιλα «ἐν τοῖς μυστηρίοις σημαίνεται». Αφού λοιπόν, η εκκλησία στις σελίδες του βιβλίου του Χρυσόστομου Σταμούλη επιστρέφει στο φυσικό της χώρο, τότε ποιος και γιατί φοβάται να διαλεχθεί μαζί της στο χώρο αυτό;

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΑΡΜΟΣ.

Ηρακλής Αθ. Φίλιος
Βαλκανιολόγος, Θεολόγος

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, «Θερμότης χωρίς λόγου και επιστήμης». Η συμβολή της πανεπιστημιακής θεολογίας στην αποστολή της Εκκλησίας και ο διάλογος της δημόσιας πλατείας.

22049827_10212908332254451_1690232010467490437_n (1)Το 1925 ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, το οποίο αποτελούνταν καταρχήν από τέσσερις σχολές: τη Φιλοσοφική, τη Νομική, την Ιατρική και τη Θεολογική. Η λειτουργία της Θεολογικής καθυστέρησε δεκαέξι ολόκληρα χρόνια, καθώς οι πόρτες στους πρώτους φοιτητές άνοιξαν μόλις την ακαδημαϊκή χρονιά 1941-42. Οι λόγοι πολλοί. Ανάμεσα σε αυτούς κυριότερος και σημαντικότερος για τη σημερινή μας συζήτηση, η άρνηση πολλών πανεπιστημιακών δασκάλων άλλων ειδικοτήτων, αλλά και κάποιων μελών της Εκκλησίας, να αποδεχτούν τον επιστημονικό χαρακτήρα της θεολογίας. Και τούτο διότι θεωρούσαν ότι η θεολογία συνδέεται πλήρως και αποκλειστικά με την κατήχηση της Εκκλησίας, την ομολογιακή της ταυτότητα και οπωσδήποτε το μυστήριο της πίστης, το οποίο, καθώς πίστευαν, δεν έχει ουδεμία σχέση με την έρευνα και τη γνώση που παράγεται εντός της ακαδημαϊκής κοινότητας μιας σύγχρονης κοινωνίας.
Τα χρόνια πέρασαν, η Θεολογική Σχολή λειτούργησε και λειτουργεί παράγοντας ξεχωριστό έργο, εκπαιδεύοντας τους καθηγητές θεολογίας της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, τα στελέχη της Εκκλησίας -κληρικούς και λαϊκούς-, αλλά και συμβάλλοντας με το συνολικό της έργο στο διάλογο της θεολογίας με τις επιστήμες, τις τέχνες και τον πολιτισμό στο σύνολό του. Η συζήτηση, βέβαια, για την ταυτότητα των θεολογικών Τμημάτων, τα οποία δεν ανήκουν στην Εκκλησία, αλλά στο κράτος, δεν σταμάτησε ποτέ. Πανεπιστήμιο και Εκκλησία άλλοτε ταυτίζονται και άλλοτε διαιρούνται ολοκληρωτικά. Ο διάλογος έτσι μοιάζει δύσκολος και η πορεία ανηφορική. Οι συγχύσεις πολλές, οι αντιφάσεις περισσότερες.
Και εξηγούμαι. Παράδειγμα πρώτο: ένα πρωινό, πριν από 30 περίπου χρόνια, όντας ακόμη φοιτητής της θεολογίας, προχωρούσα στο διάδρομο του δευτέρου ορόφου της Θεολογικής μας Σχολής∙ από απέναντι βλέπω να έρχεται ένας συμφοιτητής μου χειρονομώντας και φωνασκώντας. Τι έπαθες, του λέω. Άσε, μου απαντάει, σε αυτή τη Σχολή δεν μπορεί κανείς να σωθεί. Είχε ακούσει κάποια πράγματα από καθηγητή μας σε μια από τις παραδόσεις του, τα οποία του φάνηκαν εντελώς παράξενα -αιρετικά μου είπε-, τα οποία γκρέμιζαν τις βεβαιότητες του για όσα έως εκείνη τη στιγμή γνώριζε, κυρίως μέσα από τον χώρο της ενοριακής του κατήχησης. Προσπάθησα να του εξηγήσω ότι το πανεπιστήμιο δεν σώζει, δεν είναι αυτός ο ρόλος του∙ εκείνη που σώζει είναι η Εκκλησία. Το πανεπιστήμιο παρέχει γνώσεις, τις οποίες τα μέλη του αποκτούν μέσα από συγκεκριμένες διαδικασίες που συνδέονται με συγκεκριμένες μεθοδολογίες, που στοχεύουν την ερμηνεία των μνημείων του πολιτισμού, στην δικιά μας περίπτωση των μνημείων του πολιτισμού της Ορθοδοξίας, με τελικό σκοπό, καθώς έλεγε ο Νίκος Ματσούκας, «όχι την ηθικιστική και φρονηματιστική διάπλαση του ανθρώπου, αλλά -και αυτό το σκοπό μπορεί να θέσει η επιστημονική θεολογία- στη μέθεξη ενός πολιτισμού για να κάνει τους ανθρώπους κινητικούς και δημιουργικούς».
Είχα τότε την αίσθηση, την έχω και σήμερα πως με τις σκέψεις μου αυτές δεν τον έπεισα. Οι λόγοι, καθώς πιστεύω, πολλοί. Πρώτος και καλύτερος, η ταύτιση της θεολογικής έρευνας, της επιστημονικής θεολογίας, με την κατήχηση της Εκκλησίας. Δεύτερος, η «αντικειμενική» και μονοδιάστατη θεώρηση της εκκλησιαστικής ιστορίας και θεολογίας και η άρνηση αποδοχής του γεγονότος της ερμηνείας. Τρίτος, η απόλυτη κατάφαση στη βεβαιότητα και η αδυναμία έστω και μιας κάποιας αποδοχής του μυστηρίου της λειτουργικής απορίας, που δίνει νόημα στις διαδικασίες της αμφισβήτησης και της αμφιβολίας. Μια απορία, η οποία επιτρέπει, κατά τον άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας, στη ζωή να ελπίζει στην ερωτική της πλήρωση , τουτέστιν στη μετασκευή της σε μονή εγκατοίκησης του νυμφίου Χριστού. Αναφερόμενος στο θέμα της απορίας ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι γράφει: «Το ν’ απορεί κανείς για τα πάντα είναι φυσικά ανόητο, ενώ το να μην απορεί για τίποτα είναι πολύ πιο κομψό και μάλιστα, δεν ξέρω για ποιο λόγο, θεωρείται και καθώς πρέπει. Αμφιβάλλω όμως αν είναι έτσι στην πραγματικότητα. Κατά την γνώμη μου, το να μην απορεί κανείς για τίποτα είναι πολύ πιο ανόητο από το ν’ απορεί για τα πάντα. Κι εκτός αυτού: το να μην απορεί κανείς για τίποτα είναι σχεδόν το ίδιο με το να μην σέβεται τίποτα. Κι ένας ανόητος άνθρωπος είναι ανίκανος να σεβαστεί» . Μαζί με αυτά, τέλος, και η σχιζοφρενική διαίρεση γνώσης και εμπειρίας, η οποία εισηγείται εν τέλει μια άλογη «εμπειρική θεολογία» με εμφανή τα σημάδια του φετιχισμού και της ειδωλολατρίας.
Παράδειγμα δεύτερο: Το Τμήμα Θεολογίας, στο οποίο έχω την τιμή και τη χαρά να προεδρεύω για δεύτερη διετία, διοργάνωσε τα τελευταία δύο χρόνια εννέα επιμορφωτικά σεμινάρια για ιερείς της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Σε όλες μου τις συναντήσεις με τους ιερείς έθετα επίμονα μια πρώτη και βασική ερώτηση: τι σημαίνει το όνομα Χριστός. Ομολογώ, πως σε ποσοστό 90%-95% οι απαντήσεις ήταν προβληματικές. Άλλες κινιόντουσαν προς το νεστοριανισμό, άλλες προς τον μονοφυσιτισμό, άλλες προς τον αρειανισμό και πολλές διαλεγόντουσαν με τα πολυποίκιλα δωμάτια του φαντασιακού. Κάποιος θα έλεγε πως ετούτο το πρόβλημα, ως κατεξοχήν γνωσιολογικό, δεν είναι σημαντικό, καθώς προηγείται η εμπειρία της σχέσης με το πρόσωπο. Οφείλω να ομολογήσω, όμως, στην προκειμένη περίπτωση, ότι η αδυναμία κατανόησης δεν συνιστά μια χωρίς νόημα πραγματικότητα, καθώς αποκαλύπτει τη σταδιακή αλλοίωση του εκκλησιαστικού σώματος, τη σταδιακή απομάκρυνσή του από τον πυρήνα της πίστεως που γνωρίζει ότι η γνώση, εξάπαντος όχι μόνον αυτή , ως μετοχή στην αλήθεια του πράγματος, φωτίζει, πλουτίζει και μεταμορφώνει τον άνθρωπο .
Στο σημείο αυτό βρίσκεται η μεγάλη ευθύνη της πανεπιστημιακής θεολογίας. Σκοπός της, η διά της γνώσεως, της έρευνας και της μεθόδου, ανάκτηση της αλήθειας των ονομάτων, που με τη σειρά της οδηγεί στη ψηλάφηση της αλήθειας των πραγμάτων, τουτέστιν στην πραγμάτωση της μετοχής που κάνει τα πράγματα, τα οποία πάντα προηγούνται της επιστήμης και της ερμηνείας, να αληθεύουν. Με άλλα λόγια, η απομαγικοποίηση της «εκκλησιαστικής θεολογίας», η οποία σε πολλές περιπτώσεις, ευτυχώς όχι σε όλες, ως «θερμότης χωρίς λόγου και επιστήμης», καταπώς λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και εξάπαντος ταυτιζόμενη με προσωπικές ιδεολογίες και διαθέσεις που αντλούν ύπαρξη από τη διάθεση ανελεύθερης επιβολής και βίαιης κυριαρχικότητας, οδηγεί σε «πλου της πίστεως ακυβέρνητο» . Φαινόμενα που σχετίζονται άμεσα με το τέρας του δογματισμού και την ομογάλακτή του εξουσιαστικότητα. Βέβαια, η αξιολόγηση και το οριστικό ξεδιάλεγμα των αποτελεσμάτων της έρευνας βαραίνει την Εκκλησία. Εκείνη έχει την τελική ευθύνη για την κατήχηση των μελών της και το μπόλιασμά τους στη μυστηριακή της ζωή.
Σήμερα, βέβαια, επικρατούν σε πολλές περιπτώσεις καταστάσεις υποκατάστασης. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι σκοπός της δημόσιας θεολογικής εκπαίδευσης είναι η κατήχηση και η ανασύσταση της ομολογιακής ταυτότητας. Και τούτο διότι όλοι γνωρίζουμε, αλλά ελάχιστοι ομολογούμε, ότι η Εκκλησία είναι πλέον έρημη από κατήχηση. Η «Ορθόδοξη χώρα» είναι η πλέον ακατήχητη χώρα. Γεγονός που διευκολύνει τη μεταφορά της ευθύνης της για την κατήχηση στη δημόσια εκπαίδευση, την ίδια στιγμή, που λαβωμένη από φαινόμενα σύγχυσης, την επικρίνει για την από-εκκλησιαστικοποίησή της και την ανεπάρκειά της.
Οφείλω να ομολογήσω, πως μια τέτοια άποψη είναι εξολοκλήρου λαθεμένη -τόσο επιστημολογικά, όσο και εκκλησιολογικά- και ως εκ τούτου υπεύθυνη για την ενοχοποίηση της ακαδημαϊκής θεολογίας από τη μια, αλλά και την συρρίκνωση της αποστολής της Εκκλησίας από την άλλη. Είναι πολλές οι περιπτώσεις σήμερα, που ο όρος ακαδημαϊκός θεολόγος λαμβάνει στο στόμα των επικριτών της πανεπιστημιακής θεολογίας διαστάσεις ύβρεως. Εξ αυτού και η αδυναμία διάκρισης των ουσιωδών που θα επιτρέψουν την πραγματική συνεργασία ακαδημαϊκής θεολογίας και Εκκλησίας στα πλαίσια της αναγκαίας συμβολής των δύο μεγεθών από τα οποία η κοινωνία, η δημόσια πλατεία, αναμένει πολλά. Βέβαια, η απόδοση ευθυνών στην Εκκλησία δεν κάνει μεμιάς ανεύθυνη την πανεπιστημιακή θεολογία, η οποία οφείλει πληρώνοντας τον σκοπό της, να συμβάλλει στην ανάδειξη της οικουμενικής ταυτότητας της Ορθοδοξίας, αλλά και της επιστημονικής της πληρότητας, που ελευθερώνει το σώμα και τις δημιουργικές δυνάμεις που το συγκροτούν. Και για να συμβεί αυτό οφείλει η πανεπιστημιακή θεολογία να κινηθεί πέρα και πάνω από τον στενό ακαδημαϊσμό, ο οποίος πραγματοποιείται ερήμην της ζωής και της κοινωνίας και εισηγείται έτσι μια θεολογία εσωστρεφή, μια θεολογία για τη θεολογία, μια επιστήμη για την επιστήμη, παραδομένη αποκλειστικά στην ιστορία, που δεν αφορά κανέναν παρά μόνον τους θιασώτες της. Κάποιες φορές ούτε και αυτούς. Βέβαια, θα πρέπει να υπογραμμιστεί στο σημείο αυτό ότι τούτη είναι μία ερμηνεία της ακαδημαϊκότητας∙ εξάπαντος όχι η μόνη, ούτε βέβαια η καλύτερη. Μια ερμηνεία που στηρίζεται προφανώς σε έναν κανόνα. Εντούτοις, ο γνήσιος ακαδημαϊσμός δεν αφίσταται από τη ζωή, ή για να ειπωθεί αλλιώς φτιάχτηκε για τη ζωή. Στην περίπτωση αυτή ακαδημαϊκή και πανεπιστημιακή θεολογία ταυτίζονται. Είναι αλήθεια όμως ότι τον τόνο πάντα, ή σχεδόν πάντα, δίνει η εκτροπή, που κάποτε αποκτά και διαστάσεις κανόνα.
Έτσι, για να είναι κάποιος δίκαιος με τα πράγματα, πρέπει να τονίσει ότι στην πορεία της ιστορίας της σύγχρονης Ορθόδοξης θεολογίας δεν έλειψαν οι εκτροχιασμοί και οι αλλοτριώσεις. Ίσως να ήταν αυτοί οι εκτροχιασμοί και αυτές οι αλλοτριώσεις που οδήγησαν πολύ σημαντικούς θεολόγους του εικοστού αιώνα σε μια απόλυτα αρνητική κριτική της πανεπιστημιακής-ακαδημαϊκής θεολογίας. Μια κριτική όμως που έλαβε ανεξέλεγκτες διαστάσεις και έφτασε να δαιμονοποιήσει αδιάκριτα κάθε ακαδημαϊκή προσπάθεια, αλλά και να δημιουργήσει φοβίες αξεπέραστες, που έβλαψαν τόσο τη Θεολογία όσο και την Εκκλησία στην Ελλάδα στη διάρκεια του εικοστού αιώνα. «Αλλά αν η φοβία του ακαδημαϊσμού δεν είναι χωρίς βάση», σημειώνει δηκτικά ο Γιάννης Τσαρούχης, «καταντάει στο τέλος να είναι μεγαλύτερος κίνδυνος από τον χειρότερο ακαδημαϊσμό» . Και τούτο διότι τέτοιες φοβίες, τέτοιες ψυχολογικές νευρώσεις, κάνουν τον άνθρωπο να θέλει να βάλει στο γύψο ένα υγιές χέρι με το φόβο ότι αυτό μπορεί κάποια στιγμή στο μέλλον να σπάσει, ή να παλεύει να βάλει στο γύψο κάθε υγιές χέρι διότι κάποιο χέρι έχει σπάσει. Έτσι, απέναντι σε τέτοιες πρακτικές και μεθοδεύσεις, το μόνο που μπορεί κάποιος να κάνει είναι να θέσει τα όρια και να ορίσει τις απαρχές και τα κριτήρια του θεολογείν. «Υπάρχει μια παρεξήγηση με τη λέξη ακαδημία…», σημειώνει και πάλι ο Γιάννης Τσαρούχης, «μια αληθινή ακαδημία σου δίνει τα όπλα να πολεμήσεις, ενώ οι μονομερείς δεξιοτεχνίες μόνο τους ανόητους μπορούν να καταπλήξουν» .
Και είναι αυτός ο λόγος, που κάποιες φορές, η Θεολογία θυμίζει κάπως τη γυναίκα του Λωτ. Απειθής και μαζί θυσιασμένη. Απειθής απέναντι στην κλήση της, να ολοκληρώσει τον σκοπό της, να αποτελέσει τώρα και στους αιώνες την κριτική και συνεπώς προφητική φωνή της Εκκλησίας και της ιστορίας. Και θυσιασμένη, στην υπηρεσία της εξουσιαστικότητας, σε κείνη την προσπάθεια, σε κείνη τη στάση, που παλεύει με νύχια και με δόντια να οριοθετήσει και να ελέγξει τις πιο βαθιές ανάγκες του ανθρώπου, τον πυρήνα της ύπαρξής του, την ίδια του τη ζωή.
Δεν χωρά αμφιβολία πως η ερμηνευτική προσπάθεια, αναγκασμένη πολλές φορές από την αγωνία ενός ποιμαντικού επείγοντος, έστρεψε τις περισσότερες φορές τη ματιά της στο χώρο της ηθικής. Είδε, έτσι, στο πρόσωπο της γυναίκας του Λωτ, και της τιμωρητικής μετατροπής της σε στήλη άλατος, ένα αιώνιο «σύμβολον απομαρανθείσης φρενός, και νου προς ηλιθιότητα μεταφοιτάν κειμένου, και εις εσχάτην πως αναισθησίαν εληλακότος». Πρακτική, που είχε ως αποτέλεσμα την αδυναμία ανα-κοίνωσης των πραγματικών διαστάσεων της βιβλικής διήγησης, και ως εκ τούτου την ελαχιστοποίηση της δυναμικής που κρύβεται στον εσώτερο πυρήνα της. Και το λέγω τούτο, διότι το μείζον της βιβλικής διήγησης της ιστορίας του Λωτ δεν εξαντλείται με τη χρησιμοποίησή της, δίκην ενός ακόμη παραδείγματος, στη δικαίωση του ηθικού κανόνα: επιθυμία-αμαρτία-θάνατος. Ενός κανόνα άλλωστε, που σε περιπτώσεις ενσυνείδητης ή ασυνείδητης αστοχίας, οδήγησε αδιάκριτα στην ενοχοποίηση της οποιασδήποτε επιθυμίας και στην απουσία των μελών του εκκλησιαστικού σώματος από την πραγματική ζωή.
Έχω την αίσθηση, πως το σημαντικό της ιστορίας τούτης της δύστυχης γυναίκας, βρίσκεται πέρα από το προφανές, στην κατανόηση της τραγικότητας της, που συνίσταται στην υπαρξιακή της αδυναμία να διακρίνει ποιο είναι το ένα εκείνο πράγμα που αποτελεί την πραγματική της ανάγκη.
Νομίζω, πως θα ’ταν καλύτερο σήμερα, με το δικαίωμα που μας δίνει η επιτακτική ανάγκη νέας νοηματοδότησης της πραγματικότητας, να αντιστρέψουμε τα πράγματα και να πούμε πως η γυναίκα του Λωτ είναι παράδειγμα μιας πηγής που στέρεψε από επιθυμία. Το παράδειγμα μιας γυναίκας που προτίμησε το νεκρό παρελθόν από την αλήθεια του παρόντος. Γεγονός που καταδεικνύει δύο πράγματα• πρώτα την αδυναμία της να υπερβεί το εσωτερικό και μαζί υπαρξιακό της σύνορο, τα Σόδομα όλων των καλότυχων διχασμένων, που παλεύουν να σπάσουν τη βεβαιότητα της έσω ζωής, το νόστο του νόστου, που αγνοεί τα πρόσωπα και τα πράγματα, τα πολύτιμα ενός αδιόρθωτου πάθους, όσο και την αδυναμία του παρόντος να διεκδικήσει το ενδιαφέρον και την ύπαρξη των ανθρώπων μιας ζωής εν κινήσει.
Έχω την αίσθηση πως μια τέτοια ερμηνεία, παρότι ανοχύρωτη πόλη, στα μάτια υπομνηματιστών και «προφητών», του έτσι κι αλλιώς διαμορφωμένου κλειστοφοβικά παρελθόντος, προβαλλόμενη στο χώρο της σύγχρονης θεολογίας, μπορεί να αξιολογηθεί θετικά και να αξιοποιηθεί δημιουργικά.
Δίχως άλλο η άρνηση του παρόντος και η συνακόλουθη απουσία από αυτό συνιστά αμαρτία. Και τούτη την αμαρτία η σύγχρονη θεολογία στην Ελλάδα τη γνωρίζει καλά. Δεν είναι λίγες οι φορές που στο όνομα, για παράδειγμα της παράδοσης, η θεολογία έχασε από τα μάτια της το παρόν, έχασε την ίδια της τη ζωή. Η απείθεια της γυναίκας του Λωτ είναι στ’ αλήθεια μια άρνηση της συμπόρευσης, μια δικαίωση, εξάπαντος όχι πρόσληψη του διχασμού, μια νίκη της απουσίας. Μια αναζήτηση των σπουδαίων και σημαντικών στο παρελθόν, και συνεπώς μια ομοούσια με την αναζήτηση άγνοια, πως τα πολύτιμα είναι πάντα δίπλα μας και εντός μας. Ξεχνούμε, έτσι, πως το παρελθόν έχει νόημα μόνο στην περίπτωση που βρίσκεται μέσα μας, όταν αποτελεί σύμβαση που νοηματοδοτεί το παρόν, χωρίς την οποία δεν μπορούμε να υπάρξουμε. Ένα τέτοιο παρελθόν, όμως, όπως άλλωστε και το αντίστοιχο μέλλον, σε αντίθεση με ότι συνηθίζουμε να λέμε, ζει στο παρόν και στα πρόσωπα, ζει με τα πρόσωπα, που το σημάδεψαν, γύρω μας και εντός μας. Είναι ένα συνεχές και μονίμως ανανεούμενο παρόν. Μια πραγματοποιημένη εσχατολογία και μια εσχατολογική πραγματικότητα. «Ημείς δε ου χρείαν έχομεν αποδημήσαι διά την βασιλείαν των ουρανών, ούτε περάσαι θάλασσαν διά την αρετήν…Η βασιλεία των ουρανών εντός υμών εστιν• Ουκούν η αρετή του θέλειν ημών μόνου χρείαν έχει• επειδήπερ εν ημίν εστι, και εξ ημών συνίσταται» .
Δεν χωρά καμία αμφιβολία, πως μια τέτοια μαρτυρία είναι συγκλονιστική. Ταυτόχρονα, όμως, και προβληματική, όταν μετατρέπεται σε αργαλειό που υφαίνει εσωστρέφειες και αναστολές, ματαιώσεις και αποδράσεις. Είναι καιρός, νομίζω, να μιλήσουμε χωρίς φόβο και με πάθος. Όλοι το ψιθυρίζουν, αλλά λίγοι το φωνάζουν, πως η θεολογία μας πάσχει σήμερα από σοβαρή ασθένεια• από την ασθένεια της απουσίας του θέλειν, τουτέστιν από το ου θέλειν. Το ίδιο και η Εκκλησία. Πολλές φορές, αμφότερες, είτε μέσα από την επιστροφή στο παρελθόν, είτε μέσα από την απόδραση στο μέλλον, δίνουν την εικόνα μιας απόλυτης εσωστρέφειας, μιας ολοκληρωτικής απουσίας από τη ζωή. Και όταν οι τολμηροί, μαζί και αφελείς, ζητούν μια επιστροφή στην παρουσία, βρίσκονται αντιμέτωποι με κάθε λογής παραδόσεις, βέβαιες και για τούτο νεκρές, που είναι πάντα εκεί, πιστές στη μυστική συνάντηση, για να μεταφέρουν το κέντρο βάρους από τα ουσιώδη στα επουσιώδη, από το παρόν σε κάποιο νεφελώδες και ρητορικό μέλλον, το μέλλον του παρελθόντος, εξάπαντος όχι του παρόντος, από «τα πάντα και εν πάσι», στο τίποτα.
Ίσως, λοιπόν, η ευθύνη της σύγχρονης θεολογίας να είναι ακριβώς αυτή• να ξαναδημιουργήσει την προσδοκία, την επιθυμία της ζωής, όχι απλά της μεταθανάτιας ζωής, αλλά της ζωής πριν τον θάνατο, που είναι τροχιοδεικτική της άλλης ζωής. Μια ζωή επ-ανάστασης, που θα απομακρύνει μεμιάς το βόλεμα και την κλειστότητα στον ψευτόκοσμο που έχει δημιουργηθεί γύρω μας και εντός μας. Μια έκρηξη συμ-πάθειας, ενός λεπτού σιγή και ενός λεπτού μαζί για τον κόσμο που πονά, που τεμαχίζεται, που τσαλακώνεται, από εξουσιαστές και ατάλαντους. Ένας καημός για την καθημερινότητα. Μια άρνηση της σύμβασης. Μια κατάφαση στη χαμένη λαϊκότητα, που προτιμά την «αντάρτικη», «άχρηστη» ελευθερία από την υποκριτική πειθαρχία στην παράδοση. Άλλωστε ας μη μας ξεγελά η κινδυνολογία του αντιφωνητή, που βλέπει παντού και πάντα γκρέμισμα της παράδοσης και εισβολή νεωτερισμών ξένων προς το οικείο σώμα. «Την δύναμη», λέγει ο Τσαρούχης, «να πολεμήσεις την παράδοση σου πάλι η παράδοση σου θα σου τη δώσει». Και δεν χωρά αμφιβολία πως υπαινίσσεται εκείνες τις περιθωριοποιημένες φωνές, τα μεγάλα και κλεισμένα μονοπάτια, γεννήματα του ίδιου σώματος, της ίδιας γης, που τις κατάπιε η ολοκληρωτική μανία του κανόνα. Η διάθεση για αποκλειστικότητα και καθεστωτική, συστημική κυριαρχία. Το βασίλειο της απαγόρευσης. Εκείνο το περίεργο σύννεφο, που χωρίς αμφιβολία σκέπασε τη γη της θεολογίας και έκοψε τη λαλιά της. Ένα σύννεφο, που διεκδικεί απουσία από τα χώματα, από τις θείες φωνές που γεννά η γη. Και τούτο, διότι, καθώς σημειώνει ο ποιητής, «Δεν πονέσαμε ακόμα αρκετά/ για να μας αγγίξει ο πόνος του διπλανού μας» .
«Ο “επίσκοπος”», σημειώνει στο άκρως ενδιαφέρον βιβλίο της, Τι είδε η γυναίκα του Λωτ, η Ιωάννα Μπουραζοπούλου, «χτύπησε το χέρι του στο μπράτσο της πολυθρόνας και μου είπε άγρια: “Μοντενέγκρο, να σε πάρει ο δαίμονας, κατανόησε επιτέλους το πρόβλημα! Βρισκόμαστε σε δεινή θέση, για την οποία εσύ, εν τέλει, ευθύνεσαι. Τόσα χρόνια μας συμβούλευες να διδάσκουμε ότι η έρημος είναι απροσπέλαστη και η μόνη έξοδος είναι το λιμάνι. Σε εμπιστευτήκαμε και στηρίξαμε εκεί όλη τη δημαγωγία του άμβωνα. Η υδρία με το ένα στόμιο, η νύχτα με το ένα φεγγάρι, ο ποταμός με τη μία ροή. Τι να πούμε την επόμενη Κυριακή στους πιστούς; Λάθος, παρεξηγήσατε, ο ποταμός πλέει κι αντίστροφα, μα παραλείψαμε να το αναφέρουμε;” Εδώ που τα λέμε δεν είχε άδικο, εγώ τους συμβούλευα για το περιεχόμενο του κηρύγματός τους, αλλά έπαιρνα μυστικές οδηγίες από το Κυβερνείο, δεν αυτοσχεδίαζα. Ο μακαρίτης Βερά απαιτούσε να κρατώ τους αποίκους μακριά από την έρημο και υποχρεώθηκα να επινοήσω νέες παραβολές, να βάλω στο στόμα του Ιησού λόγια που ποτέ δεν τα είπε και να διαστρεβλώσω κατεβατά ολόκληρα της Βίβλου για να συντηρήσω τον τρόμο της ερήμου. Ωρυόμουν απ’ τον άμβωνα πως όποιος διανοηθεί να πατήσει στην άμμο θα τον βουτήξει η τσιμπίδα του Εωσφόρου. Ο νέος Κυβερνήτης έσπαγε αιφνιδιαστικά το ταμπού της ερήμου και με εξέθετε απερίγραπτα. Κατέβασα το κεφάλι».
Βέβαια, για να είναι κανείς δίκαιος με Θεό και ανθρώπους πρέπει να τονίσει, και επανέρχομαι εδώ στον αρχικό μου υπαινιγμό περί θυσίας της γυναίκας του Λωτ στο βωμό μιας κάποιας εξουσιαστικότητας, πως στα πατερικά ερμηνευτικά κείμενα της διήγησης, συναντούμε συχνά πυκνά κάποια ποιμαντικά στρογγυλέματα, που δίχως άλλο, όμως, μέσα από επάρκειες και ανεπάρκειες, επιτρέπουν την επέκταση και την αναγωγή, την τελική νίκη του διχασμού. Άλλωστε, ο διχασμός δεν είναι ένα ψυχολογικό δεκανίκι, μια αναγκαστική μορφή ύπαρξης, αλλά πραγματικότητα που μπορεί να υπερβαθεί, αλήθεια που ζητά να ξεπεραστεί μέσα από τη «βεβαίωση» της παρουσίας. Διχασμός και αμφιβολία, σαν αυτούς που ο Χριστός πέρασε στη Γεθσημανή, δίνουν το μέγεθος, αποκαλύπτουν την αυτογνωσία, μιας ύπαρξης που πάντα αναζητά την άλλη παρουσία, που ξεπερνά τη διαίρεση. Για να φτάσει όμως κάποιος στη «βεβαίωση» της παρουσίας οφείλει να αποδεχτεί το διχασμό, την αλήθειά του, που εξόριστη από την αμεσότητα αποκαλύπτει την εωσφορική μοναξιά και γύμνια. Την κατάφαση δηλαδή σε εκείνη την πραγματικότητα που η απουσία της άφησε τον διάλογο της άσκησης και της ευχαριστίας ανεκπλήρωτο. Την καταφυγή στην αδύναμη δύναμη που επιτρέπει την ποιητική υπέρβαση της εσωστρέφειας, τη ψηλάφηση του άθλου της ανάκρισης που γεννά ανάκραση τρόπου, συνάντηση τίμια.
Ο διχασμένος άνθρωπος δεν προσκυνά την ιδιοφυΐα, δεν ξεπέφτει στην ευφυΐα. Γιατί «η μεγαλύτερη τιμωρία», όπως μας υπενθυμίζει και πάλι η Ζωή Καρέλλη, «είναι η άμβλυνση της οδυνηρής ικανότητάς του ν’ αντιλαμβάνεται την φοβερή εμπειρία του διχασμού του». Κάθε λήθη αυτού του διχασμού μοιάζει να φλογώνει μέσα στον άνθρωπο αυτό που ονομάζουμε απάνθρωπο. Μια σκληρή βεβαιότητα, μια δύναμη, που γεννιέται από τον χωρισμό του μυαλού από το σώμα και του ενθάδε από το επέκεινα, και τον κάνει να ξεχνά πως το κτιστό υπάρχει στ’ αλήθεια όταν βουτά την ύπαρξή του στο άκτιστο…
«Και συ, Καπερναούμ», λέγει ο ευαγγελιστής και δείχνει με μιας το σκάνδαλον που αποδομεί τις βεβαιότητες της έρημης ζωής, «η έως του ουρανού υψωθείσα, έως άδου καταβιβασθήση• ότι ει εν Σοδόμοις εγενήθησαν αι δυνάμεις αι γενόμεναι εν σοι, έμειναν αν μέχρι της σήμερον. πλην λέγω υμίν ότι γη Σοδόμων ανεκτότερον έσται εν ημέρα κρίσεως ή σοι».

Εισήγηση στο Ιάσιο της Ρουμανίας

«Ενός πράγματος εστι χρεία…» (Ο Γιάννης Ναζλίδης σχολιάζει το βιβλίο του Χρυσόστομου Σταμούλη, Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι, στο Εκκοκκιστήριο Ιδεών της Βέροιας-1 Οκτωβρίου 2017)

22164009_10204041344749937_504120702_oΔεν ήρθε κι` ένα απόγεμα που να μην γίνει βράδυ!!!

Ήρθε- ήρθε ακούγεται μια φωνή διεκδικητική, αποφασισμένη, τροπαιοφόρος.
Είναι η φωνή του Σταμούλη που μόλις έχει δει τον ΘΕΟ στην πλατεία ν’ αναποδογυρίζει τους σωρούς των καθημερινών επαναλήψεων.

Ο Βασιλιάς είναι γυμνός φωνάζoυν οι σελίδες του βιβλίου του Σταμούλη όπου γίνεται η γιορτή των αποκαλύψεων.

Ενός πράγματος εστι χρεία
Ποιός αντέχει την αγνότητα, την αθωότητα, την παρθενία;

Ο Σταμούλης ο πρώην Πρόεδρος του τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης είναι πρωτοχορευτής είναι ένας αναντάμ μπαμπανταμ δρυοκολάπτης, ανασκαφέας, πυρπολητής, Σάββατο των ψυχών.

Αυτός κάνει νυχτερινές σιωπηρές κατά μέσα του διαδηλώσεις
για την υπεράσπιση της ετερότητας και
της ψυχής του Άλλου, του πλησίον της αναπνοής του.

Είναι χαρά να σηκώνει κανείς
την σημαία του μέλλοντος, η να αλλάζει τα στέφανα στους γάμους ουρανού και γης την απαλλαγμένη από αλαλαγμούς, νικητήριες ζητωκραυγές, παρελάσεις υπεροψίας, πολεμικές και ηθικίστικες αποζημιώσεις.

Ένας καλόγερος τηγανίζει πατάτες στο Άγιο όρος ακούγοντας το
Ωοο Ντιρλαντά ντιρλάντατα νταρλα ντιρλάνταντα του Αεροπαγίτη Διονύση Σαββόπουλου διαβάζοντας παράλληλα τον ύμνο της Αγάπης του Αποστόλου Παύλου… και αν ταις γλώσσες των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλλων αγάπη δε μη έχω γέγονα χαλκός ηχών η κύμβαλον αλαλάζον..

Ενός πράγματος εστι χρεία

Ο Σταμούλης είναι θηρίο της απόλυτης αρμονίας μια θάλασσα πλατιά σ` ένα στενό καιρό.
Ένας που τον αγαπούν οι εξομολογητές της πραγματικότητας.
ένας διακινητής-κήρυκας των ανθρωπίνων πόθων,
ο ευσεβής καντηλανάφτης εξαίσιων ονείρων.

Ο Σταμούλης είναι ένα φυλαχτό ,η, ο εμός έρως εσταύρωται, αυτός που σώζει εντός του τον ΧΡΙΣΤΟ και όχι μια ιδέα γι` αυτόν, όχι μια σάρκωση Του στα λόγια αλλά
μια αγάπη πλατυτέρα των ουρανών, μεσίστια σημαία της αγρύπνιας, ένας επιστροφέας της αγάπης της μεταναστεύσασας.

Όσες λέξεις κι` αν μαζέψεις στην ποδιά σου
είναι πάντα κάποιες που πηδούν έξω απ` αυτήν κι`
αρχίζουν να τρέχουν στους μαχαλάδες και τις γειτονιές όπου κατοικούν
οι ανειδίκευτοι που ζουν στην Θεομητορική αγκάλη της αθωότητας.

Ο Σταμούλης νοικιάζει στο χάνι της Γραβιάς και
στην σπηλιά της Αποκάλυψης στην Πάτμο.

Πόσοι και πόσοι Άγιοι ρήτορες της ερωτικής Άνοιξης είναι κοντά του και
πως ο Σταμούλης προστατεύει το λόγο του από ηθικίστικες δικτατορίες.

Έγραψε ένα βιβλίο για να προστατεύσει τον άδολο διάλογο με τα Πανεπιστήμια των διαφορών, των διαφωνιών, των καταγγελιών, των αφορισμών, να προστατεύσει τον άνθρωπο από τις κατολισθήσεις.

Μάνα μου ο γιός σου καίγεται στα παρεκκλήσια της καρδιάς του τα ψαλτήρια φλέγονται του φωνάζει ο Μαγιοακόφσκι.
Όμως αυτός αψηφά τα πάντα και τρέχει στην Αθηναϊκή αγορά, στο καθημερινό παζάρι εύφλεκτης ύλης να δοκιμάσει και να δείξει την δύναμη της Αγάπης που ιερουργεί προς όφελος όλων.

Τους Αποστόλους που θέλουν να ξανακτίσουν τον κόσμο, να τον ανακαινίσουν, να τον αθωώσουν, να τον βάλουν να μεταλάβει έχει κατά νου ο Σταμούλης καλώντας να ψάλλουν μαζί το …εν ανθρώποις ευδοκία η το «μια αγάπη για το καλοκαίρι» της Αρλέτας.

Τι δουλειά έχει η Αλεπού στο παζάρι λοιπόν;
Ενός πράγματος εστι χρεία

Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος με έμφαση τονίζει, πως
η εκκλησία συγκροτείται ουσιαστικά από ένα έθνος μεταναστών το οποίο βρίσκεται σε αναμονή του Θαύματος.
Είναι η ώρα που οι Beatles τραγουδούν “ what don’t we do it in the round “
την ώρα που εκατοντάδες συνομιλούν με αντιμουσικούς ψυχιάτρους για το πώς ενώνεται το κάλλος με την καλοσύνη.

Ο Σταμούλης στρώνει ένα τραπέζι με ασπροκόκκινο καρό τραπεζομάντιλο με φρούτα,
με καρπούζια, δαμάσκηνα, σταφύλια, φράουλες, μανταρίνια, κοντούλες ,
όλα αράντιστα για τους γαιώδεις ανθρώπους που κατάγονται απ` τα χρυσάνθεμα.
Ο λόγος διεισδύει στα απώτερα, γίνεται σώμα οικουμενικό, υπόσταση όλων των ανυπόστατων, ύπαρξη όλων των ανυπάρκτων, καταφυγή όλων των εξορίστων απ` τη θεία βούληση, που μετατρέπεται σε σώμα της δόξας.

Ο Σταμούλης έγραψε ένα βιβλίο για να προστατεύσει τον άδολο διάλογο της ανοιχτής ορθοδοξίας από τα πανεπιστήμια των αντεγκλήσεων των διαφορών, των διαφωνιών, των καταγγελιών, των αφορισμών να προστατεύσει την σκέψη απ` τις κατολισθήσεις της.

Ο Σταμούλης είναι ένας κρυμμένος στη σεμνότητα ποιητής που γράφει στίχους αρθρογραφώντας η παραδίδοντας επιστημονικές ποιητικές μελέτες ώσπερ ξένος και αλήτης που είναι ο τίτλος ενός απ` τα τελευταία βιβλία του. To ΠNEYMA ΟΠΟΥ ΘΕΛΕΙ ΠΝΕΙ, ακούστε…
Γράφει ο Σταμούλης
Εμένα μου γυάλισαν κάτι κοκινόχρωμα ευτελή πουλάκια γύψινα. Το καθένα πατούσε σ` ένα πλαστικό κορμό δένδρου χωρίς ούτε ένα ξερό φύλλο που να δείχνει πως υπήρξαν και καλύτερες εποχές….

Να δώσουν ένα δικαίωμα στην ελπίδα πριν βραδιάσει…

Θέλαν τότε να δουν μην και το χέρι που σηκώνει το Σταυρό ξέρει να σηκώνει και σφυριδρέπανο

Η Τρίτη παραίσθηση θα γυρίζει τις σελίδες με τις νότες του κελαιδισμού και θα τις συγκρατεί μη και τις πάρει ο αγέρας σε τραυματισμένο τόπο και τραυματισμένο καιρό

Ενός πράγματος εστι χρεία

Είναι στον δρόμο και συναντιούνται δυό ζευγάρια.
-Τι κάνετε καλέ, καλά;
-Καλά καλά και σεις;
-καλά καλά πολύ καλά.
-και τα παιδιά;
-Καλά πολύ καλά

Καλάθια και τούμπανα ακούγεται μια φωνή.
Σημαίνον είναι πως Ο Ερωτόκριτος είναι τρελά ερωτευμένος με την Αρετούσα, φωνάζει ο Σταμούλης διαμαρτυρόμενος για την ομοιοκαταληξία της καθημερινότητας.

Ενός πράγματος εστι χρεία

Η ΖΩΗ είναι έξω και παίζει με το κουβαδάκι της φωνάζει!
Η ΖΩΗ είναι έξω με τις χαριτωμένες γυναίκες, τους θρυλικούς άνδρες, τους προαιώνιους παππούδες και τις γιαγιές, τα μικρά παιδιά, τα σπουργίτια, τα δένδρα , τους μεταξοσκώληκες, τις καμηλοπαρδάλεις, τα γαιδουράκια και τους ποταμούς.
Δεν χωράει η ΓΗ στην Ηθική.
Δεν χωρά το Σύμπαν στον Εγκέφαλο.
Δεν χωρά η Αγάπη στα στενοσόκακα της καθημερινής ομοιοκαταληξίας της Τρίτης της Τετάρτης της Παρασκευής.

Ζήτω τα πουλιά τα προς Ανατολάς
Ζήτω τα προς την Δύση
Ζήτω τα προς τον Βορρά
Ζήτω τα πουλιά τα προς Νότο.

Αγαπητοί μου
Ο Αγαπητός και εξαίσιος, ο συμπαθητικότατος και τη ιδία βουλήση νομίμως εκτροχιασθείς εκ των πεπατημένων, ο αγαπητικός του Μέλλοντος κοντά σας.
Ο καθηγητής ορατών και αοράτων κύριος Σταμούλης, το 3,14 του κέντρου των ενδιαφερόντων στην αγκαλιά σας τραγουδά.

Τι δουλειά έχει η Αλεπού στο παζάρι αγαπητοί μου;
Έλα ντεεεεεεεεεεε!

Ο Κύριος Σταμούλης είναι ψηλός. Δύσκολο να τον ακουμπήσουν τα χαμηλά. Ακόμη πιο δύσκολο να συμπορευθούν μαζί του.
Τ` άλογά του είναι λυμένα όπως στις εικόνες του De Chirico και
τρέχουν προς κατεύθυνση ανατρεπτικήν και φωσφορίζουσα, προς ουράνιες εξισώσεις με γήινους τύπους.

Τι δουλιά έχει η Αλεπού στο παζάρι λοιπόν;

Μααα ήρθε να πάρει πίσω το ΠΝΕΥΜΑ της,
Το πνεύμα της πονηρίας που της το κλέψαν και το υιοθέτησαν οι άνθρωποι.

Θα ξέρετε ίσως πως ο Διονύσης Σαββόπουλος που είχε κάνει ένα μουσικοθεατρικό πρόγραμμα στην Πλάκα γύρω στο 1973 όπου συμμετείχε ο Σπαθάρης με τον Καραγκιόζη του και ο παλαιστής Τζίμης ο Τίγρης. Απέναντι στο κοινό που τον πείραζε που το ειρωνευόταν και τον διακωμωδούσε ο Σαββόπουλος τον έλεγε να μην τα βάζει κάτω να μην πικραίνεται και τότε ο Τζίμης τούλεγε. Γιατί να πικραθώ βρε Διονύση. Αν ήξερες πόσο ανάγκη με έχουν αυτοί οι άνθρωποι, πόσο θεραπεύονται από εμένα θα άλλαζες γνώμη

Και στο τέλος τι αποζητά ο Σταμούλης.
Ο Σταμούλης επεξεργάζεται άλυτες εξισώσεις του καιρού μας,
κλείνει το μάτι στη Μουσουλμανική κοινότητα, στέλνει χαιρετισμούς στους Προτεστάντες, σφυρίζει αποενοχοποιητικά στους Καθολικούς, ανοίγει την πόρτα του στους ανορθόδοξους, ψέλνει στους Διαμαρτυρόμενους και τους Ισλαμιστές
βολτάρει ησυχαστικώς με τους Βουδιστές και στο τέλος κλείνει την συναυλία των εγχόρδων γνώσεων
με την ομολογία των Beatles, all you need is love.

Ο Σταμούλης γνώστης των κατολισθήσεων της σύγχρονης εποχής ,
γνώστης της εγωπάθειας που επιδεικνύεται στα γκαλά υπεροψίας του κόσμου,
γνώστης των ασφυκτικών καθημερινών πολιτειακών κατηχητικών,
ζητά από τον ποιητή που σώζει εντος του τον ΧΡΙΣΤΟ, και όχι σώζοντας την ιδέα Του να πει…
Η απομαγικοποίηση της εκκλησιαστικής θεολογίας και του βερμπαλιστικού ταρατατζούμ είναι το κέντρο του εκ γενετής… ελευθερία η θάνατος αδογμάτιστου κυρίου Σταμούλη.
Με τον ταρζαν η με τα ιδεολογικά προαπαιτούμενα;.

Μια φορά και ένα καιρό ο Σταμούλης μικρός στη γειτονιά του βρήκε τις λέξεις
Ευλογία, Παυσίλυπα, φιλότητα. Μετά οι τρεις λέξεις μαζί κάμαν μια εταιρία την ΑΓΑΠΗ.
Απ` αυτήν κέρδισε ο Σταμούλης μια Περι-ΟΥΣΙΑ η οποία δεν εξαντλείτε παρά τις διαρκείς επιχορηγήσεις του.

Είμασταν πρίν λίγο καιρό σε μια συναυλία που οργάνωσε ο Σταμούλης αφιερωμένη στον Σαββόπουλο στην αίθουσα τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης, όπου τρεις χορωδίες, η μια με νήπια, μια φιλαρμονική, τρεις τραγουδιστές ,τριακόσιες χορωδιακές φωνές, μια εξαίσια μπάντα και ο Διονύσης Σαββόπουλος παίζαν στους θεατές ‘κείνο που με τρώει κείνο που με σώζει είναι που ονειρεύομαι σαν τον καραγκιόζη .

Ο Σταμούλης είναι μόνος του μια συμπυκνωμένη κοινότητα. Υπερβολές υπερβολές θα μου πείτε μα κι ο Τσαρούχης ένα ΕΘΝΟΣ ήταν μόνος του και ο Ελύτης και ο Σεφέρης και ο Χατζηδάκις και ο Γκάτσος και η Δημουλά ένα ολόκληρο ΕΘΝΟΣ είναι.
Αν μου πείτε άσε Γιάννη τις υπερβολές. Θα σα πω πως ο σημερινή υποβιβασμένη πραγματικότητα μου το επιτρέπει. Γιατί

Ένας ΘΗΣΕΑΣ είναι ο Σταμούλης που μέσα στον παγκόσμιο λαβύρινθο των ιδεολογιών των φιλοσοφιών των μανιφέστων των αιρέσεων των πολιτικών, των θρησκειών, των
Τζιχανιστών, μοιάζει ο λόγος του με ένα ξεμπερδευτήρι που καταλήγει να παίζει την Αριάδνη που βγάζει απ` τον σημερινό Λαβύριθο την Αγάπη.

Η μόνη ικανή να βγάλει τον Θησέα απ` τον λαβύρινθο.
Σ` ένα βουνό ένας τσομπάνος παίζει την φλογέρα του.
Στην πρωτεύουσα δυο αυτοκίνητα τσουγκρίζουν.
Σε μια ραχούλα μια γριά πλέκει το χρόνο
Στην συμπρωτεύουσα φυλακισμένη στο στενό μπαλκόνι του 8ο ορόφου μια γυναίκα
Τραγουδά νάταν τα νιάτα δυο φορές…
Ενός πράγματος εστι χρεία

Η επιστροφή στην ποιητική σχέση με τον ΚΗΠΟ ΠΟΥ ΒΛΕΠΕΙ του Ελύτη, που ρωτά τον ΠΟΙΗΤΗ στον αιώνα σου πες μας τι βλέπεις.
Ο κυρ-Φώτης ο Κόντογλου είπε κάποτε πως οι εξυπνότεροι άνθρωποι στον κόσμο είναι οι Άγιοι και οι Ποιητές.

Απ` τον καιρό που οι άνθρωποι είχαν φτερά κατάγεται ο Σταμούλης
Απ` τον καιρό που συνέχιζαν να τραγουδούν θεόσταλτους ύμνους αδιαφορώντας για τα κοινότυπα και τα συνήθη.

Σαν ένας Παπαδιαμάντειος ήρωας προσανατολίζεται προς το ΛΕΥΚΟ ΦΩΣ που περιέχει όλα τα χρώματα αλλά και την οδό που μπορεί ο καθένας να βρει τον ΕΞΟΡΙΣΤΟ ΧΡΙΣΤΟ και να τον φιλοξενήσει σε νέα φάτνη εξίσου ταπεινή εντός των ορίων της πόλεως..
Τόπο στο ΘΕΟ τόπο στον μέσα μας ΘΕΟ φωνάζει!!!

Και ο τρόπος για ν` αγαπήσεις το ΘΕΟ
είναι να δείξεις την αγάπη σου στους ανθρώπους.

Ενός πράγματος εστι χρεία αγαπητοί φίλοι και
‘οντως ενός πράγματος εστί χρεία
να του δώσουμε το λόγο εστί χρεία.


Ιωσήφ Βιβιλάκης, Mία συνομιλία με το παρόν (Παρουσίαση του βιβλίου του Χρυσόστομου Α. Σταμούλη, Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Κείμενα για το διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2016), Σύναξη 143 (2017), σσ. 108-109.

21687449_833303593496290_3653400311927010084_nΔεκαοχτώ κείμενα συγκροτούν το νέο βιβλίο του Χρυσόστομου Σταμούλη το οποίο εκδίδεται σε μια κρίσιμη στιγμή αφού οι συζητήσεις και η κριτική για τη θέση και τον ρόλο της Εκκλησίας και γενικότερα των θρησκειών στο θέατρο του κόσμου είναι σε ένταση. Βασικά θέματα είναι ο διάλογος της θεολογίας με τον πολιτισμό, ο οικουμενικός διάλογος, η σχέση της Εκκλησίας με την αριστερά, η κατασκευή της ιδέας του χριστιανικού πολιτισμού, ο φονταμενταλισμός, η βία και η διαφορετικότητα. Ο συγγραφέας, καθηγητής της δογματικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, περιλαμβάνει, ακόμη, στην έκδοση κείμενα συνδυάζοντας αρμονικά θεολογία και ποίηση ψηλαφώντας δημιουργικά καλλιτέχνες, όπως οι Πεντζίκης, Τσαρούχης, Στραβίνσκι, Δημουλά.

Σημείο εκκίνησης του Σταμούλη ο απόλυτα ουσιώδης ορισμός για την Εκκλησία: μία διαρκής ερωτική έξοδος. Κάτι, δηλαδή, που περιέχει μυστήριο αλλά φανερώνεται, άρα δεν μπορεί να είναι κρυφό. Κάτι που συμπλέκεται με την κοινωνία και δεν είναι στο περιθώριο αλλά στο επίκεντρο της ζωής. Αυτό δε είναι το αίτημα του βιβλίου: ένα κήρυγμα προς τα έξω, ένα άνοιγμα προς τον σύγχρονο άνθρωπο. Ένα κήρυγμα με νόημα. Με σκοπό ξεκάθαρο: να επιστρέψει ο εξόριστος πατέρας στις ζωές μας. Να γυρίσει ο διωγμένος «ανυπερήφανος» Θεός στην κοινότητα. Και πώς θα γίνει τούτο; Όχι πάντως με τη στείρα κριτική και τον από άμβωνος χλευασμό ούτε με την υποκριτική ηθική των ευσεβιστών ή τον αφελή αλλά επικίνδυνο μεσσιανισμό όσων θέλουν να σώσουν τον δαιμονικό κόσμο. Ούτε με τη διαπλοκή της Εκκλησίας με την κρατική εξουσία ή με τα συμφέροντα των ολίγων. Και ούτε με την ανάπαυση της Εκκλησίας στην αγκαλιά του λαϊκισμού.

Στα πολωτικά σχήματα που θέλουν την Εκκλησία είτε εκτός του κόσμου αιχμάλωτη ενός ιδανικού παρελθόντος είτε να ταυτίζεται ως επίσημη θρησκεία με τον εθνικισμό και τις δομές της κρατικής εξουσίας, ο Σταμούλης τονίζει την ιδιαίτερη θέση που έχει η χριστιανική Ορθοδοξία στην ιστορία, μια θέση που έχει οντολογική βάση: ο πιστός άνθρωπος βρίσκεται σε ένα μεθόριο, μεταξύ κτιστού και ακτίστου, μεταξύ κόσμου και υπερβατικού. Όπως θα πει ο ίδιος πρόκειται για «μια αλήθεια και μια πραγματικότητα που επιτρέπει τη λειτουργία της βιβλικής και πατερικής αμφισημίας, που αποκαλύπτει πως ο άνθρωπος της Ορθοδοξίας για να αληθεύει, οφείλει να αποδεικνύεται συνεχώς και πάντα αμφιλαφής. Άνθρωπος του κόσμου, αλλά και άνθρωπος μιας άλλης πόλης, που καλεί από τα έσχατα. Μέλος μιας Εκκλησίας, που, ως πραγματικότητα που αντλεί από τη Βασιλεία, συνεχώς γίνεται». Άρα, βρίσκεται σε διαρκή πορεία και μετακίνηση. Όσοι ανήκουν στην Εκκλησία είναι εν δυνάμει πνευματικοί μετανάστες, αφού επιζητούν μια άλλη πατρίδα. Και αυτή η προσέγγιση για την ταυτότητα του συλλογικοῦ σώματος του Χριστού δίνει έμφαση στην πολιτική διάσταση της Εκκλησίας και στη δημιουργική συνομιλία που έχει την ευθύνη να πράξει η ίδια με τον πολιτισμό.

Θεωρώ ιδιαίτερα σημαντική την κατάθεση του Σταμούλη σχετικά με το φαινόμενο του φονταμενταλισμού το οποίο αποδίδεται συνήθως αποκλειστικά στο Ισλάμ, ενώ κρύβονται επιμελώς τα ιστορικά λάθη από την πλευρά της Ορθοδοξίας. Το ίδιο δεν έχει συμβεί και με τους ετερόδοξους ήδη από τα βυζαντινά χρόνια με τις τρομερές λίστες των αιρετικών παρεκτροπών; Ο αφιερωμένος δήθεν στην παράδοση «πιστός», αιχμάλωτος της αυτάρκειάς του, παραδίδει την ελευθερία του σε γεροντάδες, εξαγιάζει τη βία ως μέσο για καλό σκοπό, μισεί τον μετανάστη, τον ξένο και όσα δεν κατανοεί, ενοχοποιεί, βρίζει και χτυπά αλύπητα τους εχθρούς με όποιον τρόπο μπορεί, εσχάτως και από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Με τα λόγια του Σταμούλη είναι ο άνθρωπος που «θέλει να αλλάξει τον κόσμο εμμένοντας στον ακίνητο και ως εκ τούτου νεκρό εαυτό. Απειλεί τον εγκλωβισμό του κόσμου ολάκερου σε έναν κόσμο ανύπαρκτο, σε έναν κόσμο αναιμικό, στον οποίο τελικά και το ίδιο αυτοεγκλωβίζεται».

Αυτά τα πρόσωπα συχνά πάσχουν από το μεσσιανικό σύνδρομο, βλέπουν τον εαυτό τους καθοδηγητή και οργανώνονται σε κινήσεις και οργανώσεις έξω από το εκκλησιαστικό σώμα. Αγωνίζονται για μια ηθική καθαρότητα και ενεργοποιούνται στην κοινωνική δράση που εξαντλείται στην ικανοποίηση ατομικών αναγκών μέσα από ένα καθηκοντολόγιο. Νά και το σύγχρονο λεξιλόγιο αυτών των ντόπιων «ιεραποστόλων» που καταγράφει ο Σταμούλης, όσων θέλησαν να σώσουν την μετεμφυλιακή ελλαδική Εκκλησία από τις αμαρτίες της: «ευθύνη, χρέος, ανανέωση, αναγέννηση, καθοδήγηση, αλλαγή, κοινές πεποιθήσεις, ταυτότητα πεποιθήσεων, κίνησις, χριστιανικό σύστημα, χριστιανική διακυβέρνηση, γνήσιος χριστιανισμός, διαλεκτική ψεύδους-αλήθειας, ηθική επιταγή, ολοκληρωμένη βιοθεωρία, νέα εποχή, καθοδηγητικός χριστιανισμός, πηδάλιον, πηδαλιούχος, πυξίδα, ευθύνη, μήνυμα, λαός, λαϊκή ψυχή, χάος, αλλαγή, πολιτισμός αντιχριστιανικός, πολιτισμός εξωχριστιανικός, κάθαρσις, ευγενικά όνειρα, άρνησις λυσσασμένη, ηθικά κριτήρια, χαλαρά ήθη, μεταρρύθμιση, πρόοδος, μετάνοια, επανάσταση». Όροι που στόχευαν στη διαμόρφωση του λεγόμενου «ελληνοχριστιανικού πολιτισμού» που ταλαιπωρεί ακόμη τον τόπο μας. Και τις ζωές μας.

Το κατόρθωμα της τολμηρής γραφής του Σταμούλη είναι ότι προκαλεί μια συνομιλία με το παρόν, με έναν λόγο επιστημονικό και σαφή, πειστικό, αλλά ταυτόχρονα αιχμηρό και γοητευτικό. Ακριβώς για τούτο η Αλεπού απευθύνεται σε ένα ευρύ σκεπτόμενο κοινό που θα ήθελε να αναστοχαστεί βασικά θέματα της ταυτότητας της Εκκλησίας και της αποστολής της στον κόσμο. Μιας ταυτότητας που είναι κρυμμένη γιατί είναι θαμμένη κάτω από μπάζα, άχρηστα υλικά και χώματα που συσσωρεύθηκαν από χρόνια παλιά, ιδέες και στερεότυπα, προκαταλήψεις και φοβίες, και στη θέση της στήθηκε ένα μόρφωμα που απέχει από τη λατρεία του εύσπλαχνου και αφίλαυτου Θεού.