Εφ’ όλης της ύλης και «αιρετικά»…

Αιρετικά Μαθήματα Πολιτισμού στον FM100.6
Με τους Αγγελίδη-Γκέντζο Τάσο και Κουντουρά Παναγιώτη

29 Ιανουαρίου 2016, με καλεσμένο στην εκπομπή τον:
Χρυσόστομο Σταμούλη, καθηγητή της θεολογικής σχολής του ΑΠΘ.

Κινηματογράφηση/Μοντάζ: Χρήστος Σαγιάς

 

Χρυσόστομος Σταμούλης,Ζούμε το φασισμό της κυριαρχίας της φθοράς…

12241194_10207900059449627_3668615844340486098_nΠως βλέπεις τη σημερινή σύγκρουση των θρησκειών που έρχεται ξανά στο προσκήνιο με ακραίες και βίαιες ενέργειες που χρησιμοποιούν τη θρησκεία ως προμετωπίδα;

Αυτή είναι η ευλογία που χάρισε σε εμάς η Εκκλησία. Η ενορία. Συνήθως βγαίνουν προς τα έξω τα αρνητικά. Ζούμε το φασισμό της κυριαρχίας της  φθοράς. Ε, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Δεν πιστεύω στη σύγκρουση των Θρησκειών. Ένας μύθος είναι. Οι Θρησκείες δεν μπορούν εάν λειτουργούν κατά φύση να συγκρούονται. Συγκρούονται μόνον όταν παραδίνονται αμαχητί στις Σειρήνες της εξουσιαστικότητας και στους πορνικούς εκφραστές τους. Ζούμε σε μια εποχή άγριου φονταμενταλισμού, θρησκευτικού, πολιτικού, αθλητικού… Πιστεύω βαθιά πως η Εκκλησία και ειδικά η Ορθόδοξη μπορεί να αποτελέσει ένα κάποιο ανάχωμα. Μικρό, αλλά ικανό να φωτίσει από άλλη γωνία τη ζωή. Να φέρει στη δημόσια πλατεία χαμένα δομικά υλικά που συγκροτούν ερωτικά τη ζωή, την αλληλεγγύη, την αγάπη, τη θυσιαστικότητα, την ελευθερία, το σεβασμό στην ετερότητα, στον άλλον, τον ξένο, το διαφορετικό. Θέλει βέβαια να βγει από τη φυλακή που την κλείσανε και να γίνει αληταριό, να δραπετεύσει στο δρόμο που βάδισε ο Χριστός, να ξαναβρεί την πόρνη, τον ληστή και τη καινούργια της φάτνη.

Ακούστε όλη την αυτοβιογράφηση παρακάτω:

http://webtv.ert.gr/ert3/01dek2015-xenodochio-958/

01Δεκ2015 

Την δική του εκπομπή στο «Ξενοδοχείο 9,58″ κάνει ο Χρυσόστομος Σταμούλης, ένας φωτισμένος θεολόγος, συγγραφέας, συνθέτης και ψυχή της χορωδίας Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μιλά για την πόλη, το στενό του φίλο Σταύρο Κουγιουμτζή, το ελληνικό Πανεπιστήμιο, τις θρησκείες. Στην υποδοχή ο Γιώργος Τούλας  01/12/2015

 

Χρυσόστομος Σταμούλης, «Η λειτουργία της ομοφωνίας και η ποιητική της ενότητας». Κριτικός σχολιασμός των κατανοήσεων της μεθόδου λήψης αποφάσεων τόσο κατά το προκαταρκτικό όσο και κατά το τελικό στάδιο της συνόδου

Article886.Image.600x600Δεν χωρά καμία αμφιβολία ότι η «εκτός απροόπτου» σύγκλιση της «από μακρού αναμενομένης»[1] Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθόδοξης Εκκλησίας αποτελείγεγονός χαρμόσυνο. Και τούτο διότι μετά από αιώνες η Ορθόδοξη Εκκλησία θα έχει τη δυνατότητα «να μαρτυρήσει την ενότητά της», καθώς «και την ευθύνην και την στοργήν της προς τον σύγχρονον κόσμον»[2], μέσα από την πράξη της συνοδικότητας, η οποία συνιστά την καρδιά της εκκλησιολογικής της αυτοσυνειδησίας, αφού υπενθυμίζει στον κόσμο την εσχατολογική της ταυτότητα και ως εκ τούτου προοπτική.

Τη σημαντικότητα του γεγονότος επιτείνει η απόφαση-δήλωση «άπασαι αι αποφάσεις, τόσον κατά τας εργασίας της Συνόδου, όσον και κατά τα προπαρασκευαστικά στάδια αυτής, να λαμβάνωνται καθ’ ομοφωνίαν»[3], καθώς και ότι «Εκάστη Αυτοκέφαλος Εκκλησία διαθέτει μίαν φωνήν»[4]. Δύο σημεία, που βάζουν δύσκολα στους εκπροσώπους των Εκκλησιών, αλλά τους δίνουν ταυτόχρονα και την «ευλογημένην ευκαιρίαν» να επαναβεβαιώσουν την ενότητά τους μέσα από το μυστήριο της «κοινωνίας και της συνεργασίας»[5].

Βέβαια, το θέμα της ομοφωνίας, σε πείσμα πολλών, δεν είναι καινούργιο. Πέρα από το γεγονός ότι έχει τις ρίζες του στη βιβλική παράδοση της Εκκλησίας -στη Σύνοδο των Ιεροσολύμων οι αποφάσεις, καθώς σημειώνεται με σαφήνεια στις Πράξεις των Αποστόλων (15,25), ελήφθησαν «ομοθυμαδόν», δηλαδή με ομοφωνία-[6], στο consensus patrum και την οικουμενική συμφωνία-ομοφωνία (consensio) των Εκκλησιών της αρχαίας Εκκλησίας[7], στον καιρό μας μετρά ήδη είκοσι εννέα χρόνια ζωής και εφαρμογής, καθώς αποτέλεσε βασικό και απαράβατο όρο του κανονισμού λειτουργίας των Προσυνοδικών Πανορθόδοξων Διασκέψεων, ο οποίος συγκροτήθηκε στη Γ΄ Προσυνοδική Πανορθόδοξη Διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Σαμπεζύ, από τις 28 έως και τις 6 Νοεμβρίου του 1986. Δύο χρόνια ακριβώς  πριν από την  υιοθέτηση της πρακτικής του consensus για τη λήψη των αποφάσεων από το Π.Σ.Ε. Γεγονός που περίτρανα αποδεικνύει το ψευδές εκείνης της άποψης που υποστηρίζει ότι η ομοφωνία είναι αποτέλεσμα επιδράσεων που η Ορθόδοξη Εκκλησία δέχθηκε από το Π.Σ.Ε.. Η αλήθεια είναι ότι το consensus, την αρχή ουσιαστικά της συναίνεσης, εισηγήθηκαν στο Π.Σ.Ε. και διεκδίκησαν με ένταση οι εκπρόσωποι της Ορθόδοξης Εκκλησίας, προκειμένου να αποφευχθεί η  κυριαρχία των Προτεσταντών, η οποία χτίστηκε πάνω στην αρχή της ποσοτικής πλειοψηφίας[8], στο πρότυπο ή σε αναλογία με την αρχή της  αρχαίας Εκκλησίας, σύμφωνα με την οποία η «της των πλειόνων ψήφος κρατείτω».

Η συνέχεια στο http://blogs.auth.gr/moschosg/2015/12/20/%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CF%8C%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B7%CF%82-%CE%B7-%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B3%CE%AF%CE%B1/

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, Περί κοινότητας και αλλοτρίωσης

61Συχνά  στο θεολογικό μας χώρο γίνεται συζήτηση για την αλλοτρίωση. Τις περισσότερες φορές, εάν όχι όλες, ως αλλοτρίωση περιγράφεται εκείνη η κατάσταση απείθειας ή σταδιακής απομάκρυνσης από τον τρόπο μιας ιστορικής κοινότητας, στις περισσότερες περιπτώσεις της κοινότητας, άλλως των κοινοτήτων, της πρώτης Εκκλησίας του Χριστού. Άλλες φορές ως αλλοτρίωση κατανοείται η απομάκρυνση από τους καρπούς που παράγει η ζωή μιας  τέτοιας κοινότητας, όπως για παράδειγμα τα δόγματα, οι κανόνες, οι ηθικές επιταγές και η τέχνη.

Έχω την αίσθηση, πως όλες αυτές οι αλλοτριώσεις μένουν α-νόητες εάν δεν σημειώσουμε, ότι η πραγματική αλλοτρίωση είναι η διαίρεση των μελών του εκκλησιαστικού σώματος, από το πρόσωπο του σαρκωμένου Λόγου, του Χριστού. Με άλλα λόγια, η απώλεια του προσώπου, τουτέστιν η απώλεια της σχέσης ενός συγκεκριμένου τρόπου ύπαρξης, που αποκαλύπτεται πάντα από αυτό το πρόσωπο[1]. Και τούτο διότι «ιδανικές», «ειδυλλιακές» κοινότητες δεν υπήρξαν και νομίζω πως δεν θα υπάρξουν, στα όρια της ιστορικής παροντικότητας,  ποτέ[2]. Ακόμη και η πρώτη εκκλησιαστική κοινότητα, στην ιστορία του πολιτισμού, η κοινότητα των μαθητών, βίωσε εντός της, στο πρόσωπό του μαθητή Ιούδα, την τραγωδία της αλλοτρίωσης.

Συνεπώς, το κριτήριο της αλλοτρίωσης δεν προσδιορίζεται από την οποιαδήποτε πιστότητα στη ζωή της κοινότητας, αλλά από τη ζωή του Χριστού εντός της κοινότητας, ή τη ζωή της κοινότητας με τον Χριστό. Και το λέγω τούτο διότι το Ευαγγέλιο, χωρίς να ταυτίζεται με τον κάθε υπαρκτό και οπωσδήποτε ιστορικό Χριστιανισμό, είναι από μόνο του, ως η περιγραφή της ζωής, το υπόμνημα της ιστορίας της συγκεκριμένης κοινότητας εν Χριστώ, ένας υπαρκτός  και οπωσδήποτε ιστορικός Χριστιανισμός[3]. Τόσο ιστορικός όσο και το πρόσωπο του Ιησού.  Ένας Χριστιανισμός, που οι οποιεσδήποτε αστοχίες  και προδοσίες του, σαν αυτή του Ιούδα, αλλά ακόμη ακόμη και οι οποιεσδήποτε αταξίες και ατημελησίες του[4], δεν αλλοτριώνουν το πρόσωπο του Χριστού, αλλά την ίδια την κοινότητα, δείχνοντας πως η τραγικότητα, χαρακτηριστικό που αδυνατούν να δουν οι υπέρμαχοι θεωριών καθαρότητας, αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης, που δεν μπορεί παρά να χρεώνεται πάντα τα αποτελέσματα  της αβάσταχτης ελευθερίας με την οποία πλάστηκε. Και ίσως είναι εν τέλει αυτές οι αταξίες και αστοχίες, η έλλειψη μιας κάποιας ηθικιστικής καθαρότητας και ακρίβειας, που δίνουν στο Ευαγγέλιο το πραγματικό του μέγεθος, την αληθινή του διάσταση, που ορίζεται κατά τρόπο παράδοξο, από την παρουσία του ακτίστου, αλλά και τη δραματική πορεία του κτιστού να αγγίξει το άκτιστο[5].

Με τον τρόπο αυτό γίνεται σαφές πως η σωτηρία, ως ανερμήνευτη και ταυτόχρονα χειροπιαστή πραγματικότητα, δεν αναζητιέται στην οποιαδήποτε πιστότητα στο παρελθόν, αλλά στην κοινωνία της  ζωής του προσώπου του Χριστού, που καλεί από τα έσχατα[6]. Στη συνεχή αποκάλυψη της πιστότητας στο μυστήριο της υποστατικής ένωσης, στη συνεχή κατάφαση στο Σύμβολο της Πίστεως, που συνιστά τον πυρήνα του πολιτισμού της σάρκωσης[7]. Έτσι, χωρίς φόβο, μπορούμε να πούμε πως η μόνη αλλοτρίωση, όπως άλλωστε και η μόνη θανάσιμη αμαρτία είναι η άρνηση της υποστατικής ένωσης, η άρνηση της σάρκωσης του Λόγου του Θεού Πατέρα, η απομάκρυνση από το  Ευαγγέλιο της βασιλείας[8], που είναι ο ίδιος ο Χριστός[9]. Και είναι σαφές, πως η οποιαδήποτε άρνηση της σάρκωσης του Λόγου δεν διαβρώνει μόνο την αλήθεια του δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδος, αλλά καταργεί ολόκληρη την Αγία Τριάδα. Η σάρκωση του Θεού Λόγου, του ενός της Τριάδος,  αποκαλύπτει την όλη Τριάδα. Κάνει την όλη Τριάδα, εάν μπορούμε να το πούμε έτσι, να αληθεύει. Γράφει σχετικά ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: «Ει μη εσαρκώθη ο του Θεού Λόγος, ουκ αν εδείκνυτο Πατήρ αληθώς ο Πατήρ, ουκ αν αληθώς Υιός ο Υιός, ουκ αν το Πνεύμα το άγιον, προϊόν και αυτό εκ του Πατρός∙ ουκ αν Θεός εν ουσία και υποστάσεσιν, αλλ’ ενεργεία τις μόνον ενθεωρουμένη τοις κτίσμασι, καθάπερ οι τε μωραθέντες έφησαν πάλαι σοφοί και οι νυν κατά τον Βαρλαάμ και Ακίνδυνον φρονούντες»[10].

Μια τέτοια τοποθέτηση, βέβαια, που θέτει στο κέντρο κατανόησης το πρόσωπο του Χριστού, σαφώς και δεν αδειάζει την κοινότητα από το λειτουργικό της περιεχόμενο. Πολύ περισσότερο δεν εισηγείται μια κάποια απόδραση από τα όρια της αμεσότητας, ούτε, βέβαια, οδηγεί σε τυπικές   ατομοκρατίες,  μυστικισμούς και θεωρίες καθαρότητας. Η κοινότητα είναι αυτό που είναι εξαιτίας του Χριστού. Αυτό που κάνει την κοινότητα Εκκλησία είναι ο Χριστός μέσα της. Ο ίδιος Χριστός που έκανε την Μαρία Θεοτόκο, ο ίδιος Χριστός που με την ύπαρξή του επιτρέπει την άνθιση του μυστηρίου της αγιότητας. Σε τελική ανάλυση ως αλλοτρίωση μπορούμε να θεωρήσουμε την απώλεια της σχέσης, την αποτυχία κοινωνίας με το πρόσωπο του Χριστού, και δι αυτού με τον κόσμο ολάκερο, εντός της κοινότητας, εν χρόνω και εν τόπω[11]. Τούτο δίχως άλλο, μπορεί να σώσει τους ταπεινούς και καταφρονεμένους από τον αδηφάγο ηθικισμό, αλλά πολύ περισσότερο από τη συνεχή επιστροφή στα «ιδανικά» του παρελθόντος. Ενός παρελθόντος, που κλεισμένο πάντα στη μήτρα της συναισθηματικής μεγέθυνσης -γέννημα της εξιδανίκευσης που δημιουργεί η απομάκρυνση από τη στιγμή-, θεωρείται πάντα καλύτερο από το παρόν. Καλύτερο οπωσδήποτε και από αυτά που θα έρθουν.

Ρωτήσανε κάποτε, τον άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας, ποιοι ήταν αυτοί που ακολούθησαν τον Χριστό κατά την Κάθοδό του στο Άδη και ποιοι αυτοί που τον αρνήθηκαν, και εκείνος, αναφερόμενος στους πρώτους, απάντησε αφοπλιστικά, δείχνοντας από τη μια την άρνησή του στην εξιδανίκευση του παρελθόντος και από την άλλη τη βαθιά πεποίθησή του πως κάθε εποχή είναι ευαγγελική εποχή: «όσοι πιστεύειν έμελλον, ει κατά τον της εκείνων ζωής καιρόν σαρκωθείς επεδήμησεν∙ ούτοι γαρ και εις Άδου πάντως επέγνωσαν»[12].

 

 

[1] Για το θέμα της αλλοτρίωσης, καθώς και της κοινωνικής επαλήθευσης της αλλοτρίωσης ή της σχέσης, βλ. Χ. Γιανναρά, Προτάσεις κριτικής οντολογίας, εκδ. Δόμος, Αθήνα 1995, σ. 24-25.

 

[2] Βλ. σχετικά Ν. Ματσούκα, Οικουμενική Θεολογία, σ. 103.

 

[3] Βλ. σχετικά Ν.Α.Ματσούκα, Παλαιάς και Καινής Διαθήκης σημεία, νοήματα, αποτυπώματα, εκδ. Π. Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2002, σ. 12. Πρβλ. Ν.Α.Ματσούκα,Δογματική και Συμβολική Θεολογία Β, σ. 14,18∙ Αναστασίου (Γιαννουλάτου) Αρχιεπ. Τιράνων και πάσης Αλβανίας, Παγκοσμιότητα και Ορθοδοξία, σ. 114-115,121∙ Γ. Φλορόφσκυ, Αγία Γραφή, Εκκλησία, Παράδοσις, σ. 15, 21: «Η αποκάλυψις είναι η ιστορία της Διαθήκης. Η γραπτή αποκάλυψις, δηλαδή η Αγ. Γραφή, είναι επομένως πρωτίστως ιστορία. Οι νόμοι και οι Προφήται, οι ψαλμοί και αι προφητείαι, όλα περιχωρούνται και συνυφαίνονται εις τον ζώντα ιστορικόν ιστόν. Η αποκάλυψις δεν είναι μόνον σύστημα θείων ενεργειών. Η αποκάλυψις, θα ημπορούσε κανείς να είπη ότι ήταν η πορεία του Θεού εις την ιστορίαν. Το αποκορύφωμα ήλθεν, όταν ο Θεός εισήλθεν ο ίδιος εις την ιστορίαν “διά παντός”, όταν ο Λόγος του Θεού ενεσαρκώθη και “ενηνθρώπησεν”…Σημαίνει δε τούτο ότι αυτό το Ευαγγέλιον καθίσταται αντιληπτόν εις όλον το βάθος και την πληρότητα μόνον ως πνευματική εμπειρία. Αλλ’ ό,τι ανακαλύπτεται δια της πίστεως, δίδεται “εν πλήρει αληθεία”. Τα Ευαγγέλια συγγράφονται εντός της Εκκλησίας, κατ’ αυτήν δε την έννοιαν αποτελούν μαρτυρίαν της Εκκλησίας. Καταγράφουν την εμπειρίαν και την πίστιν της Εκκλησίας, αλλά δεν παύουν να είναι και ιστορικαί αφηγήσεις, που μαρτυρούν τι πράγματι συνέβη εν τόπω και χρόνω».

 

[4] Βλ. Ν.Α.Ματσούκα, Παλαιάς και Καινής Διαθήκης σημεία, νοήματα, αποτυπώματα, σ. 12.

 

[5] Μια πρώτη περιγραφή τούτης της δραματικής πορείας της Εκκλησίας, όπου τα μέλη της παλεύουν με νύχια και με δόντια για παραμονή στην «κοινωνία», που έχει ως βάση της τη μυστηριακή ένωση των πιστών με τον Κύριο, βλ. στην πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη του Β. Στογιάννου, Πέτρος παρά Παύλω (Εναίσιμος επί διδακτορία διατριβή), Θεσσαλονίκη 1968.

 

[6] «Ούτω ο άνθρωπος κινείται δυναμικώς και πάσα πτώσις αυτού είναι απομάκρυνσις από του μέλλοντος και όχι του παρελθόντος», Ν. Α.  Ματσούκα, Θεολογία, κτισιολογία, εκκλησιολογία κατά τον Μέγαν Αθανάσιον. Σημεία πατερικής και οικουμενικής θεολογίας, εκδ. Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2001, σ. 149.

 

[7] Αρχιμ. Σωφρονίου (Σαχάρωφ), Αγώνας Θεογνωσίας. Η αλληλογραφία του γέροντος Σωφρονίου με τον Δ. Μπάλφουρ, εκδ. Ι.Μ. Τιμίου Προδρόμου, Έσσεξ Αγγλίας 2004, σ. 305-306: «Γράφεις: “Παρέμεινα ορθόδοξος με την πολιτιστική σημασία του όρου”, ταυτόχρονα όμως “έπαυσα να πιστεύω σε πολλά ορθόδοξα δόγματα”, και ακόμη “ο τύπος της ζωής μου δεν είναι καθόλου ασκητικός”. Σε τι λοιπόν συνίσταται ο ορθόδοξος πολιτισμός; Μου φαίνεται ότι, αν απορρίψουμε το ορθόδοξο Σύμβολο της πίστεως και την ασκητική εμπειρία που αποκτήθηκε με αιώνες ζωής εν Χριστώ, εκείνο που θα απομείνει από τον ορθόδοξο πολιτισμό δεν θα είναι παρά μόνο το ελληνικό μινόρε και η ρωσική τετραφωνία». Πρβλ. Αναστασίου (Γιαννουλάτου) Αρχιεπ. Τιράνων και πάσης Αλβανίας, Παγκοσμιότητα και Ορθοδοξία, σ. 120: «Το δόγμα λοιπόν της Σαρκώσεως αποτελεί ουσιαστικό θεμέλιο για την εξέταση και ορθή θεώρηση του προβλήματος που μας απασχολεί».

 

[8] Ματθ. 4,23∙ Μαρκ. 1,14: «Μετά δε το παραδοθήναι τον Ιωάννην ήλθεν ο Ιησούς εις την Γαλιλαίαν κηρύσσων το ευαγγέλιον της βασιλείας του Θεού και λέγων ότι πεπλήρωται ο καιρός και ήγγικεν η βασιλεία του Θεού∙  μετανοείτε και πιστεύετε εν τω ευαγγελίω». Πρβλ. Κυρίλλου Αλεξανδρείας, Εξήγησις υπομνηματική εις τον προφήτην Αβδιού, PG 71, 736A: «Και ημάς ο μακάριος έφη Παύλος ενδύσασθαι μεν τον θώρακα της δικαιοσύνης, υποδήσασθαι δε και τους πόδας εν ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, τουτέστιν Χριστού».

 

[9] Γράφει σχετικά ο π. Γεώργιος Φλορόφσκυ, Αγία Γραφή, Εκκλησία, Παράδοσις, σ. 14: «Τοιουτοτρόπως το ιστορικόν πλαίσιον της αποκαλύψεως δεν είναι κάτι από το οποίον θα έπρεπε να απαλλαγώμεν. Δεν υπάρχει λόγος να αποσπάσωμεν την αποκαλυφθείσαν αλήθειαν από το πλαίσιον εντός του οποίου επραγματοποιήθησαν αι αποκαλύψεις. Τουναντίον, μία αφαίρεσις, ως αυτή, θα εξηφάνιζε και την αλήθειαν, καθ’ όσον η αλήθεια δεν είναι μία ιδέα, αλλά πρόσωπον και μάλιστα ο ενανθρωπήσας Κύριος». Πρβλ. Γ. Μαρτζέλου, Η σάρκωση του Λόγου ως θεμελιώδης ιεραποστολική αρχή της αρχαίας Εκκλησίας,Ορθόδοξο δόγμα και θεολογικός προβληματισμός. Μελετήματα δογματικής θεολογίας Γ΄, σ. 54, όπου το Ευαγγέλιο χαρακτηρίζεται ως ο σαρκωμένος λόγος του Θεού.

 

[10] Γρηγορίου Παλαμά, Ομιλία ΙΣΤ, 19, Γρηγορίου του Παλαμά, Άπαντα τα Έργα, εκδ. Π. Χρήστου, ΕΠΕ, τόμος 9, Θεσσαλονίκη 1985, σ. 448-450.

 

[11] Θαυμάσιες εικόνες για τη σχέση εμπιστοσύνης, εκείνης της δυνατότητας που κάνει την κοινωνία να αληθεύει, σώζει ο Ωριγένης, Φιλοκαλία 15,19, έκδ. J.A. Robinson, ThePhilocalia of Origen, σ. 85: «αεί γαρ εν ταις γραφαίς ο Λόγος σαρξ εγένετο, ίνα κατασκηνώση εν ημίν∙  αλλ’,  εάν εις το στήθος του σαρκωθέντος Λόγου ανακλιθώμεν και ανιόντι αυτώ εις το υψηλόν όρος ακολουθήσαι δυνηθώμεν, ερούμεν το∙ Είδομεν την δόξαν αυτού…και καθ’ ετέραν δε υψηλοτέραν διήγησιν οι δυνηθέντες τοις ίχνεσιν Ιησού κατακολουθείν αναβαίνοντος και μεταμορφουμένου από της επί γης όψεως, όψονται αυτού την μεταμόρφωσιν καθ’ εκάστην γραφήν».

 

[12] Κυρίλλου Αλεξανδρείας, Εις Α΄ Πέτρου 3, 19, PG 74, 1013D.

 

Απόσπασμα από το βιβλίο μου Έρως και θάνατος. Δοκιμή για έναν πολιτισμό της σάρκωσης, εκδ. Ακρίτας, Αθήα 2009.

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, Η συμβολή της ακαδημαϊκής θεολογίας στην αποστολή της Εκκλησίας

 

12369187_10207611897711964_6642555236454067360_n (1)Το 1925 ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, το οποίο αποτελούνταν καταρχήν από τέσσερις σχολές: τη Φιλοσοφική, τη Νομική, την Ιατρική και τη Θεολογική. Η λειτουργία της Θεολογικής καθυστέρησε δεκαέξι ολόκληρα χρόνια, καθώς οι πόρτες στους πρώτους φοιτητές άνοιξαν μόλις την ακαδημαϊκή χρονιά 1941-42. Οι λόγοι πολλοί. Ανάμεσα σε αυτούς κυριότερος και σημαντικότερος για τη σημερινή μας συζήτηση, η άρνηση πολλών πανεπιστημιακών δασκάλων άλλων ειδικοτήτων, αλλά και κάποιων μελών της Εκκλησίας, να αποδεχτούν τον επιστημονικό χαρακτήρα της θεολογίας. Και τούτο διότι θεωρούσαν ότι η θεολογία συνδέεται πλήρως και αποκλειστικά με την κατήχηση της Εκκλησίας, την ομολογιακή της ταυτότητα και οπωσδήποτε το μυστήριο της πίστης, το οποίο, καθώς πίστευαν, δεν έχει ουδεμία σχέση με την έρευνα και τη γνώση που παράγεται εντός της ακαδημαϊκής κοινότητας  μιας σύγχρονης κοινωνίας. Συνέχεια ανάγνωσης

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ κ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ ΣΤΑΜΟΥΛΗ ( Επιμέλεια: Ηρακλής Αθ. Φίλιος)

10991292_10205540268922539_6630320264698233821_nΟ Χρυσόστομος Σταμούλης γεννήθηκε στην Άφυτο Χαλκιδικής στις 2 Αυγούστου του 1964. Σπούδασε στα Πανεπιστήμια της Θεσσαλονίκης, του Βελιγραδίου και του Ντάραμ της Αγγλίας. Σήμερα είναι  καθηγητής στο Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ. και διδάσκει τα μαθήματα της Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας και της Φιλόκαλης Αισθητικής της Ορθοδοξίας. Έχει συγγράψει σειρά βιβλίων και άρθρων. Μελέτες του έχουν δημοσιευθεί επίσης στα  αγγλικά, ιταλικά, γαλλικά, γερμανικά, σερβικά, ρουμανικά και ρωσικά. Έκανε μουσικές σπουδές στο Μακεδονικό και στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης. Από το 1991 διευθύνει τη Χορωδία και την ορχήστρα Νέων Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος Θεσσαλονίκης. Συνεργάστηκε με σπουδαίους συνθέτες, διευθυντές ορχηστρών και τραγουδιστές της Ελλάδας και του εξωτερικού. Έχει εκδώσει πέντε ψηφιακούς δίσκους. Τη διετία 2011-2013 υπήρξε πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ., θέση στην οποία επανεξελέγη για τη διετία 2013-2015.

 

ΗΡΑΚΛΗΣ: Κ. Καθηγητά καλώς ήρθατε στην ΠΕΜΠΤΟΥΣΙΑ και σας ευχαριστούμε για τη διάθεση του πολύτιμου χρόνου σας. Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος για την παρουσία σας αυτή, καθώς ήσαστε καθηγητής μου στη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ.. Μάλιστα ένας από τους αγαπημένους μου καθηγητές, διότι μας διδάξατε αλήθειες της Εκκλησίας, οι οποίες ιδιοτελώς στο διάβα των αιώνων κατάντησαν ξεθωριασμένες, αλλοιωμένες.

κ. ΧΡ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ: Αγαπητέ Ηρακλή, καλώς βρεθήκαμε. Σε ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια και την πρόσκληση της συνάντησης.

Ξεκινάμε λοιπόν κ. Καθηγητά ένα ταξίδι στην ομορφιά της θεολογίας και στην αισθητική της φύση.

  1. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου σας «Έρως και Θάνατος» γράφετε: «Ίσως, λοιπόν, να ήλθε ο καιρός σήμερα να σκάψουμε και να βρούμε κάτω από τα χώματα την αληθινή Εκκλησία». Ποια είναι τα «χώματα» και ποια η «αληθινή Εκκλησία»;

Τα χώματα είναι όλα εκείνα τα συστημικά φκιασίδια, αλλά και οι ιδεολογίες –προσωπικές και συλλογικές- με τα οποία, με τις οποίες, φορτώσαμε, γεμίσαμε την Εκκλησία και την παραμορφώσαμε. Κρύψαμε το αληθινό της πρόσωπο και στ’ αλήθεια την γκρεμίσαμε. Αυτό που σήμερα σε πολλές περιπτώσεις ονομάζουμε Εκκλησία δεν είναι παρά το μαγαζί της ιδιοτέλειας ενός ανέραστου και κλειστού εαυτού, που παλεύει να επιβληθεί στο φως. Εξουσιαστικότητες, απαιδευσίες, κακότητες και κυρίως η πορνική πλεονεξία συγκρότησαν συμμαχία και χορεύουν στο κέντρο της Εκκλησίας. Η αληθινή Εκκλησία, η φάτνη η εσχατολογική, υποχωρεί, αδύναμη μπροστά στη δύναμη της αλλοτρίωσης. Και τούτο διότι η Εκκλησία ως σώμα Χριστού με κεφαλή τον Χριστό δεν μπορεί παρά να αντλεί τρόπο ύπαρξης από τον ίδιο τον Χριστό. Τον ανυπεράσπιστο και παραδομένο στην τριαδική του ελευθερία Υιό που δεν γνωρίζει το κακό. Και μιλώ σαφώς για την οντολογική γνώση του κακού, όχι τη γνωσιολογική. Ο Χριστός γνώριζε το κακό, μα αδυνατούσε πλήρως να το πράξει. Η αληθινή Εκκλησία, λοιπόν, είναι εκείνος ο οίκος, που ως άλλη κιβωτός χωρά τα αχώρετα. Εκείνο το ωραίο καράβι που αρμενίζει στα δάκρυα του κόσμου και τα μετατρέπει ευλογητικά σε αγιασμό που γεωργεί την άνυδρη έρημο. Η αληθινή Εκκλησία είναι η Εκκλησία του δρόμου, που στεγάζει τον ξένο και τον ανήμπορο, τον φτωχό και το διωκόμενο. Είναι τέλος η γη της ανάστασης της αξιοπρέπειας και της ευθύνης, που σκέπασαν τα βαριά χώματα της κατοχής που μας έχει επιβάλλει το ανεύθυνο.

 

  1. Υπάρχουν παθογένειες στο σώμα της εκκλησίας; Αν ναι, ποιες είναι και που εντοπίζονται;

Η βασική παθογένεια είναι η αδυναμία της να ζήσει. Η άρνηση της ζωής. Η έξοδος από τη ζωή. Ή καλύτερα, η δήθεν έξοδος από τη ζωή. Από αυτές τις ρίζες αντλούν όλα τα κλαδιά της αμαρτίας που έχουν όνομα και ταυτότητα. Άρνηση κίνησης και αλλαγής, ειδωλοποίηση του παρελθόντος, απουσία αισθητικής, απουσία συμπόνιας, έκρηξη συστημικού αντιανθρωπισμού, απομάκρυνση από την ζώσα παράδοση και συμπόρευση με τα χειρότερα του σύγχρονου πολιτισμού. Νιώθεις καμιά φορά πως η Εκκλησία σήμερα δεν αναπνέει και δεν θέλει να αναπνέει.

  1. Έχετε την αίσθηση ότι η εκκλησία απολογείται πολλές φορές προκειμένου να βγει από την υπαρξιακή της αφασία; Αν αυτό συμβαίνει, μήπως βλέπει παντού σκιές και φαντάσματα;

Ναι η απολογητική και μάλιστα κακής κοπής έχει γίνει δεύτερη φύση της Εκκλησίας. Μια τέτοια απολογητική έχει ανάγκη από εχθρούς, οι οποίοι όταν δεν υπάρχουν δημιουργούνται. Διαβάζω κείμενα εκκλησιαστικών ταγών, οι οποίοι υβρίζουν τους πάντες και τα πάντα. Εξαντλούνται σε  εύκολες κριτικές, κομπορρημοσύνη, «παλικαριές» και όλα αυτά ερήμην του Χριστού, ο οποίος ζει την οριστική εξορία του. Βέβαια, οι πονηροί δεν λείπουν, είναι εδώ. Παραμονεύουν την Εκκλησία και περιμένουν την κατάλληλη στιγμή να την πλήξουν. Αυτό, όμως, σε καμία περίπτωση δεν αμνηστεύει την αμαρτία της καχυποψίας των μελών της Εκκλησίας που γεννά την κακόγουστη και αντιαισθητική απολογητική. Αντίθετα μια τέτοια πολεμική στάση ενισχύει την επιχειρηματολογία των πονηρών της κάθε εξουσίας και τους δίνει άλλοθι.

  1. Στα βιβλία σας, σε άρθρα σας και σε συνεντεύξεις σας κάνετε συχνά λόγο για την «ποιμαντική ειδωλολατρία». Τι είναι και πως μπορεί να αποφευχθεί από τη ζωή των πιστών;

Η ειδωλολατρία είναι μια πραγματικότητα που σου κρύβει την αλήθεια. Στην προκειμένη περίπτωση τον Χριστό. Αυτές λοιπόν οι πρακτικές, για παράδειγμα φαινόμενα καθεστωτικού γεροντισμού, τούτο επιτυγχάνουν. Αποκαλύπτουν τον «γέροντα» μα κρύβουν τον Χριστό. Έτσι η ποιμαντική δεν βάζει τον άνθρωπο μπροστά στην ευθύνη του, αλλά τον οδηγεί στην τράπεζα της αφαίμαξης της ευθύνης. Μια πραγματικότητα επεμβατικής προοπτικής που δημιουργεί ανέραστους ανθρώπους, ανθρώπους χωρίς επιθυμία και διάθεση ουσιαστικής ύπαρξης. Το μέγα μυστήριο είναι η ελευθερία και η συνεχής ανάπτυξή της. Εκεί πρέπει να στοχεύει η ποιμαντική. Αντ’ αυτού βλέπουμε την ανάπτυξη μηχανισμών και πρακτικών που στοχεύουν τη δημιουργία εξαρτημένων ανθρώπων. Και ας μη ξεχνάμε ότι οι εξαρτημένοι είναι και εύκολα ελέγξιμοι, προκειμένου να δημιουργούμε στρατούς τυφλών οπαδών και χειροκροτητές της ανεξέλεγκτης δύναμής μας.

  1. Κατά το χρονικό διάστημα 22 – 23 Ιανουαρίου 2013 στην αίθουσα τελετών της παλαιάς Φιλοσοφικής Α.Π.Θ., το Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ. συνδιοργάνωσε με την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος ένα Συνέδριο με θέμα «Εκκλησία και Αριστερά» στο οποίο μίλησαν καταλλήλως αξιόλογες προσωπικότητες και από τους δύο αυτούς χώρους. Μάλιστα ο ίδιος αναφέρατε σχετικά σε συνέντευξη σας στον ΕΠΕΝΔΥΤΗ πως «ο διάλογος δεν είναι αμαρτία». Υπάρχουν κοινοί δρόμοι συνάντησης μεταξύ Εκκλησίας και Αριστεράς; Αν υπάρχουν ποιοι είναι αυτοί;

Το Τμήμα έκανε μια τεράστια και γενναία  προσπάθεια να σταθεί με εντιμότητα και συνέπεια απέναντι στις προκλήσεις των καιρών.  Και νομίζω ότι με αυτό το συνέδριο συνέβαλλε στα πλαίσια της ακαδημαϊκών του δυνατοτήτων στο να έρθουν κοντύτερα δυο οικουμενικά μεγέθη που βίωσαν στο παρελθόν καταστάσεις συγκρουσιακές και άκρως πολεμικές. Ο απολογισμός δεν θα γίνει τώρα. Τα πράγματα είναι ακόμη ζεστά, πολύ ζεστά. Χρειάζεται απόσταση για να έχουμε ματιά καθαρή και νηφάλια. Και σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να ξέρουμε ότι όταν μιλάμε για αριστερά δεν ομιλούμε για μια συμπαγή πραγματικότητα, αλλά για ψηφίδες διαφορετικές ενός ψηφιδωτού που δεν είναι ικανές πάντα να συγκροτήσουν τελική εικόνα. Το ίδιο συμβαίνει και με την Ορθοδοξία.  Διότι οι τάσεις είναι πολλές. Και δεν εκκλησιάζονται πάντα. Όπως έχω πει και παλιότερα, με αφορμή το ίδιο θέμα, από τον διάλογο δεν βγήκε ποτέ κανείς χαμένος. Τους παράλληλους μονολόγους να φοβόμαστε, αλλά και τις φοβίες που κρατούν το καράβι στο λιμάνι ασφαλές, μα αταξίδευτο. Ένα καράβι που δεν ταξίδεψε ποτέ, δεν εκπλήρωσε ποτέ τους όρους της φύσης του∙ όροι που συμπεριλαμβάνουν και τη διακινδύνευση, η οποία με τη σειρά της «βιάζει» τη βασιλεία της συνάντησης και της συνεννόησης. Βέβαια, στον τόπο μας και το ένα και το άλλο είναι σχεδόν άγνωστα πράγματα. Και δίνω ένα παράδειγμα. Μόλις αυτές τις ημέρες ξέσπασε και πάλι η διαμάχη για το μάθημα των θρησκευτικών. Ακούγονται ακραίες φωνές. Πιστεύω ότι  θα πρυτανεύσει η νηφαλιότητα και η ευθύνη. Και το Τμήμα μας είναι πάντα έτοιμο για την ανάληψη ενός δημιουργικού ρόλου, για την κατάθεση πρότασης ευθύνης -το έχουμε κάνει και στο παρελθόν για το συγκεκριμένο θέμα- προκειμένου να πραγματοποιηθεί η πολυπόθητη συνάντηση  των αγωνιών. Έχουν δημιουργηθεί γέφυρες εμπιστοσύνης. Δεν πρέπει να τις βομβαρδίσουμε. Πρέπει να προσχωρήσουμε πάνω τους. Το απαιτούν οι καιροί.

  1. Ποιες λέξεις θα χρησιμοποιούσατε για να περιγράψετε την ομορφιά της αισθητικής θεολογίας;

Κάλλος, έρωτας, ωραιότης, ομορφιά, αισθήσεις, φαντασία, σώμα, ψυχή και πνεύμα, πόθος, επιθυμία, θέληση, έκσταση. Μείζων δε τούτων η αγάπη.

  1. Υπάρχει «χώρος» για θεολογία πέρα από τις Οικουμενικές Συνόδους;

Βεβαίως. Τη θεολογία την παράγει η ζωή. Η σύνοδος ουσιαστικά συμποσώνει και εκφράζει με όρους γλώσσας τα αποτελέσματα της πράξης. Ας μη ξεχνούμε ότι για τρεις και πλέον αιώνες η Εκκλησία ζούσε χωρίς συνόδους. Το ίδιο κάνει και τους τελευταίους δώδεκα αιώνες. Είναι όμως καιρός να σταματήσουν οι φόβοι της διαίρεσης που προκαλεί μια σύνοδος και να επιστρέψουμε στην ελπίδα της ενότητας που αυτή μέσα από την αιματηρή κύηση μπορεί να γεννήσει. Πρέπει να σταματήσει να μας τρομάζει η συνάντηση. Και η σύνοδος ως τέτοια πρέπει να κατανοηθεί. Ως συνέχεια της ζωής. Ως οριστική και εξάπαντος όχι ακίνητη έκφρασή της. Άλλωστε, η ακινησία είναι ίδιον του νεκρού σώματος και η σύνοδος είναι σώμα ζωντανό με κεφαλή το ευαγγέλιο, τουτέστιν τον Χριστό.

  1. Έχω την αίσθηση ότι ο ορθόδοξος χριστιανός συνηθίζει κάποιες φορές να μην είναι χριστιανός. Όπως γράφετε κι εσείς σε άρθρο σας «συχνά πυκνά, στα όρια της σύγχρονης Ορθοδοξίας, κυριαρχεί η αίσθηση και η εικόνα ενός αυξανόμενου ψυχολογικού πεσιμισμού, που ανακαλύπτει παντού και πάντα ασχήμιες, εχθρούς της πίστεως, έλλειψη θαυματουργίας, απουσία αισθητικής, απουσία ειλικρινούς ευσέβειας, απουσία πραγματικής χριστιανικής ζωής». Γιατί τόση μιζέρια;

Αδυναμία ζωής, το είπα και πριν. Άρνηση άσκησης των αισθητηρίων και πρόσληψης του κόσμου, εντός του οποίου η αγιότητα, καταπώς λέγει ο άγιος Μάξιμος,  ελπίζει τη συνάντηση με τον κεκρυμμένο Θεό.

  1. Στον ελλαδικό χώρο όσον αφορά τα θεολογικά πράγματα, δυστυχώς επικρατεί μία διαμάχη ως προς τα πρόσωπα που θεολογούν. Θα γνωρίζετε πως έχουν δημιουργηθεί «στρατόπεδα» με «διαφορετικές» θεολογίες ή έτσι τουλάχιστον θέλουν να προβάλλουν προς τα έξω όσοι γίνονται τελικά υπέρμαχοι αυτού του διαχωρισμού. Συνήθως αποκαλούν νεωτεριστές κάποιους ακαδημαϊκούς, κληρικούς και θεολόγους και βάλλουν εναντίον τους. Στο στόχαστρο για παράδειγμα ο άγιος Γέρων Περγάμου κ.κ. Ιωάννης, ο π. Φιλόθεος Φάρος, ο Χρήστος Γιανναράς και άλλοι. Τι το διαφορετικό θεολογούν οι παραπάνω και γιατί υπάρχει αυτός ο διαχωρισμός;

Κοίταξε, ζούμε σε μια εποχή άγριου θρησκευτικού φονταμενταλισμού, ο οποίος όχι μόνο δεν ανέχεται τη διαφορετική άποψη, αλλά διεκδικεί και την οριστική κατάργηση του φυσικού υποκειμένου που την εκφράζει. Φοβίζει το διαφορετικό, τρομάζει και έτσι εν τέλει ενοχοποιείται προκειμένου να εξοντωθεί ολοκληρωτικά. Δεν μάθαμε να συζητάμε στην  Εκκλησία. Ψάχνουμε αυθεντίες και ορίζουμε τον κλειστό μας εαυτό ως το σημείο ολοκλήρωσης και πλήρωσης του κόσμου και της ζωής. Ηδονιζόμαστε πολλές φορές από τις βεβαιότητες μας και τους θαυμαστές που αυτές δημιουργούν γύρω μας και εντός μας. Τρελαινόμαστε στο άκουσμα της φωνής μας και κοιτάμε εναγωνίως τον καθρέφτη της αβάπτιστης αυταρέσκειάς μας. Οι θεολόγοι στους οποίους αναφέρεστε -με κάποιους απ’ αυτούς έχω διαφωνήσει δυνατά και φωναχτά στο παρελθόν-, αποτελούν μέρος του νεότερου θεολογικού μας πλούτου. Ο καθένας με τον τρόπο του παλεύει να αποκαλύψει το άρρητο και να ορίσει τη ζωή μετά το μεγάλο χαμό, καθώς λέγει ο Πεντζίκης. Τους αξίζει σεβασμός.

  1. Ως ακαδημαϊκή φυσιογνωμία κάποιος θα μπορούσε να σας εντάξει στην τάση της αισθητικής θεολογίας ή της «θεολογίας του κάλλους» η οποία όπως γράφετε στο βιβλίο σας «Φύση και Αγάπη», «στηρίζει το όραμα της κυρίως στη σύνδεση της θεολογίας με την τέχνη». Ο ίδιος μάλιστα τα συνδυάζετε αυτά. Ποια είναι τα «χρώματα», οι «νότες» και οι «λέξεις» της θεολογίας;

Μεγάλωσα μέσα στη μουσική και μέσα στην  Εκκλησία. Νιώθω χαλκηδόνιος διφυσίτης. Για κάποιους βέβαια ο διφυσιτισμός σχετίζεται με το διχασμό∙ για κάποιους όχι. Εξαρτάται βέβαια και για ποιο διχασμό μιλάμε. Διότι υπάρχει και εκείνος ο άγιος διχασμός που σχετίζεται με την οριστική ενότητα των ιστορικά διαιρεμένων. Μακάριοι οι διχασμένοι έλεγε ο Γιάννης Τσαρούχης και είχε δίκαιο. Μόνο ένας τέτοιος διχασμός, ο οποίος βέβαια προϋποθέτει τη λειτουργία του προσώπου,  σώζει την πολυπόθητη ενότητα.

 

  1. Το δόγμα ως ζωή και εμπειρία της Εκκλησίας, τι έχει να δώσει στην καθημερινότητα των ανθρώπων;

Το δόγμα είναι  η περιγραφή της ζωής της κοινότητας με τον Χριστό. Ένα τρόπο, έχει λοιπόν να δείξει, που καλεί σε αναλογική σχέση ζωής.

 

  1. Γιατί ο Θεός έπρεπε να ενανθρωπίσει και να λάβει όλον τον άνθρωπο «δίχα αμαρτίας»; Άλλος τρόπος δεν υπήρχε για να σώσει ο Θεός το ανθρώπινο γένος;

Θεωρητικά υπήρχαν πολλοί δρόμοι, λένε διάφορα οι πατέρες γι αυτό. Όμως η σάρκωση αποκαλύπτει την απόλυτη κατάφαση του Θεού στον άνθρωπο, την απόλυτη πρόσληψη της υλικότητάς του, τον ολοκληρωτικό του αγιασμό. Μια τέτοια βέβαια πρόσληψη, προϋποθέτει το μυστήριο της κενώσεως. Και αυτό ο Υιός το γνώρισε καλά.

13. Στη διδακτορική σας διατριβή με τίτλο «Η Θεοτόκος κατά τον Κύριλλο Αλεξανδρείας», γράφεται ότι ο Νεστόριος προσέγγιζε τον τρόπο λειτουργίας του μυστηρίου της θείας Οικονομίας με έναν άκρατο ορθολογισμό και γι’ αυτό αρνούταν τη θεομητρότητα της Παναγίας και κατ’ επέκταση τη θεότητα του Χριστού. Τον ίδιο ορθολογισμό συναντάμε στον Άρειο που χαρακτήριζε τον Λόγο του Θεού ως κτίσμα, καθώς και στον Γάλλο Φιλόσοφο του 19ου αιώνα Ernest Renan ο οποίος έλεγε για τον Χριστό πως «οι αιώνες θα διακηρύσσουν ότι μεταξύ των υιών των ανθρώπων δεν γεννήθηκε κανένας υπέρτερος σου∙ Θεός όμως δεν είσαι». Τί ήταν εκείνο που εμπόδιζε τους αιρετικούς να δεχτούν τη θεομητρότητα της Παναγίας και τη θεότητα του Χριστού και γιατί τους χαρακτηρίζετε μεγάλους ευσεβιστές;

Η αδυναμία παραδοχής του θαύματος. Η απόλυτη πίστη στον κτιστό εαυτό και η άρνηση να δεχτούν αυτό το κάτι που υπερβαίνει την κτιστότητα, αυτή τη θεία πνοή που είναι η μόνη που σώζει. Ο αιρετικός ευσεβισμός είναι στ’ αλήθεια μια γη χωρίς ουρανό, ένας κόσμος χωρίς ουρανό.

14. Ο Γάλλος αθεϊστής φιλόσοφος της σύγχρονης εποχής Michel Onfray, τι δεν είδε στη θεολογία του σώματος και χαρακτήρισε το Σώμα του Κυρίου ως «ακρωτηριασμένο, ταπεινωμένο, κατακομματιασμένο»;

Η πρόκληση της σύγχρονης αθεϊας είναι μεγάλη και μπορεί να γίνει γόνιμη εάν αξιοποιηθεί από τη νεότερη, κυρίως Χριστιανική θεολογία, ως αφορμή άσκησης αυτοσυνειδησίας.  Η περίπτωση του Ονφρέ είναι ιδιάζουσα. Το μεγάλο του πρόβλημα είναι ένας κρυμμένος αντιανθρωπισμός, ένας κρυμμένος ανθρωπολογικός ρατσισμός και τούτο διότι θεωρεί ως πλήρη άνθρωπο τον υγιή άνθρωπο. Σε αντίθεση με τον Πεντζίκη, ο οποίος «πειραγμένος» από το άρωμα της Ορθοδοξίας γράφει, πως ο ασθενής άνθρωπος είναι μνημείο απεριορίστου κάλλους. Γιατί η ασθένεια, η φθορά και η αλλοτρίωση αποκαλύπτουν την αληθινή φύση της κτιστής υπάρξεως, η οποία πληρώνεται μόνον με την ένωσή της με το άκτιστο.

15. Στο δοξαστικό του Μ. Σαββάτου «Τον ήλιον κρύψαντα» που ψάλλει η αγία μας εκκλησία, γίνεται λόγος για τον «ξένον». Και μάλιστα στο τροπάριο επικρατεί επτά φορές η φράση «δος μου τούτον τον ξένον». Ποιο είναι το νόημα της φράσης αυτής και δη για τον σύγχρονο άνθρωπο;

Σε αυτό το εκπληκτικό ποίημα του Μ. Σαββάτου, αποκαλύπτεται με εξαιρετικό και ξεκάθαρο τρόπο το μυστήριο της σαρκώσεως του Λόγου. Τι είναι στ’ αλήθεια η σάρκωση; Ένα άδειασμα και μια πρόσληψη. Μια έξοδος που δίνει ελπίδα στην πρόσληψη. Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για  συνάντηση. Η φύση του είναι σχεσιακή. Γεγονός που προϋποθέτει την επεκτατική του έκσταση. Και μια τέτοια έκσταση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με τη συνάντηση αυτού που είμαστε, αλλά κυρίως με τη συνάντηση και ολοκληρωτική πρόσληψη αυτού που δεν είμαστε. Ο Λόγος για να σώσει τον άνθρωπο δεν έφτιαξε μια ιδεολογία, ένα φιλοσοφικό σύστημα. Έγινε άνθρωπος, παραμένοντας πλήρης Θεός και κάλεσε τον άνθρωπο σε μια σχέση που πραγματώνεται όχι με την άρνηση του κτιστού του εαυτού, αλλά με την ένωση του, με την κατά χάριν ένωσή του με τον άκτιστο Θεό. Ο άνθρωπος έτσι αποκαθιστά την πληρότητα του νοήματος και ανοίγεται στη θάλασσα των εσχάτων. Τη θάλασσα δηλαδή του ελάχιστου αδελφού, του φτωχού, του ξένου, του κάθε διαφορετικού που ορίζει την πληρότητα της οικουμενικής διάστασης της Ορθοδοξίας και του Χριστιανισμού στο σύνολό του.

 16. Έρωτας. Μία κατάσταση για την οποία σπάνια γίνεται λόγος στο χώρο της εκκλησίας. Ο άγιος Διονύσιος Αρεοπαγίτης θα μας πει «το του έρωτος όνομα μη φοβηθώμεν» και ο όσιος Ιωάννης της Κλίμακος προκειμένου να περιγράψει τη σχέση του ανθρώπου προς τον Θεό, χρησιμοποιεί εικόνες από την ερωτική ζωή μεταξύ ανδρός και γυναικός καθώς αναφέρει πως «μακάριος όστις τοιούτον προς Θεόν εκτήσατο έρωτα, οίον μανικός εραστής προς την εαυτού ερωμένην κέκτηται…ο όντως ερών το του φιλουμένου προσώπου φαντάζεται, και τούτο ένδον ενηδόνως περιπτύσσεται ο τοιούτος». Ποια είναι η φύση του έρωτα στη σχέση μεταξύ των δύο φύλων όπως την εκφράζει η πατερική διδασκαλία;

Ο έρωτας βάζει δύσκολα στην Εκκλησία. Έβαζε στο παρελθόν, το κάνει και σήμερα. Θα καταλάβουμε την πραγματική σημασία του έρωτα μόνον εάν τον βάλουμε στη θέση της Εκκλησίας. Υπάρχει μία εξίσωση που μπορεί να μας βοηθήσει: Εκκλησία=έρωτας= αγάπη. Όσο αλλοιώνουμε τη σημασία του έρωτα τόσο διαλύουμε ανεπαισθήτως –πολλές φορές και με απόλυτη συνείδηση του βιασμού- και χωρίς αιδώ  το νόημα της Εκκλησίας. Εκκλησία χωρίς έρωτα δεν υφίσταται. Βέβαια κάποιοι προτιμούν αντί της σχέσης με την πληρότητα  της ανθρωπινότητας τον ηθικιστικό και πορνικό συνουσιασμό με τα φαντάσματα. Περάσανε 2000 και χρόνια από τη σάρκωση και πολλοί ακόμη δεν την καταλάβανε. Ακόμη ρωτάμε για τη νομιμότητα των σεξουαλικών σχέσεων και το μυστήριο του γάμου. Συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι η σεξουαλικότητα συνδέεται αποκλειστικά και μόνον με την τεκνογονία. Επικαλούμαστε την παράδοση και αυτή μας διαψεύδει (ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, γράφει τα εξής εκπληκτικά: «Εδόθη μεν ουν και παιδοποιίας ένεκεν ο γάμος· πολλώ δε πλέον υπέρ του σβέσαι την της φύσεως πύρωσιν. Και μάρτυς ο Παύλος λέγων δια δε τας πορνείας έκαστος την εαυτού γυναίκα εχέτω, ου διά τας παιδοποιίας. Και πάλιν επί το αυτό συνέρχεσθαι κελεύει, ουχί ίνα πατέρες γένωνται παίδων πολλών, αλλά τι; Ίνα μη πειράζη ημάς ο Σατανάς φησί. Και προελθών δε ουκ είπεν· ει δε επιθυμούσιν παίδων· αλλά τι; Ει δε ουκ εγκρατεύονται γαμησάτωσαν», αντίστοιχα και ο Βασίλειος Αγκύρας: «Ούτω τω ασθενεστέρω ζώω του Δημιουργού βοηθήσαι θελήσαντος, ίνα τη ενούση αυτώ ηδονή μαγγανεύον το άρρεν, ου διά την παιδοποιίαν μόνον, αλλά και δι’ αυτόν τον της μίξεως οίστρον, υπερμαχούν αυτώ έχη το άρρεν»). Και τότε ψάχνουμε να βρούμε εάν τα κείμενα είναι νόθα. Και δημιουργούμε νέες ιδεολογίες, νέα ενοχικά συστήματα προκειμένου να διατηρήσουμε τον έλεγχο των συνειδήσεων και της ιερότητας των ανθρώπων. Εξουσιαστικότητα και καθεστωτικός έλεγχος ορίζουν τα πλαίσια των σχέσεων και του διαλόγου με τη σταυρωμένη από το νόστο των εσχάτων ύπαρξη των ανθρώπων.  Ε, λοιπόν, να το πούμε δυνατά: το πρόβλημα της σύγχρονης Εκκλησίας δεν είναι ο έρωτας, αλλά το ανέραστο. Με αυτό πρέπει να παλαίψουμε, με αυτό πρέπει να αναμετρηθούμε. Αυτό πρέπει να νικήσουμε.

17. Ένα ζήτημα που έχασε την εκφραστική του στο χώρο της εκκλησίας και κανείς δεν ακούει τους θεολόγους και τους κληρικούς να κάνουν λόγο γι’ αυτό, είναι κι εκείνο της σεξουαλικότητας. Δεδομένου του γεγονότος ότι οι Πατέρες της Εκκλησίας ανέδειξαν την αλήθεια των πραγμάτων επιδοκιμάζοντας τη βίωση της ηδονής μέσα από τη συμπλοκή των σωμάτων και την οικείωση του σώματος του άλλου στο δικό μου σώμα, γιατί αποφεύγεται σκοπίμως η αναφορά στο θέμα αυτό; Είναι αμαρτία η ηδονή και η σεξουαλικότητα;

Τίποτα το κατά φύσιν δεν είναι αμαρτία. Αμαρτία είναι η αδυναμία σχετισμού με το πρόσωπο του Χριστού. Η αδυναμία αναφοράς όλης της κτιστής φύσης μας και δια μέσου αυτής όλης της κτιστής φύσης στον Θεό.

18. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ … καὶ ὀσμὴ μύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα … ὡς σπαρτίον τὸ κόκκινον χείλη σου … δύο μαστοί σου ὡς δύο νεβροὶ δίδυμοι δορκάδος οἱ νεμόμενοι ἐν κρίνοις … κηρίον ἀποστάζουσι χείλη σου, νύμφη· μέλι καὶ γάλα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν σου, καὶ ὀσμὴ ἱματίων σου ὡς ὀσμὴ Λιβάνου». Τα υπέροχα αυτά λόγια προέρχονται από το Άσμα Ασμάτων. Γιατί γράφτηκε σε τέτοια γλώσσα το «άγνωστο» αυτό βιβλίο; Και κάτι ακόμη. Μήπως η μη χρησιμοποίηση του στη ζωή της Εκκλησίας αποκαλύπτει τη «φοβική» εναντίωση της ίδιας απέναντι στη σεξουαλικότητα;

Κοίταξε να δεις, την καλύτερη κουβέντα σχετικά με την αντιμετώπιση του Άσματος των Ασμάτων εκ μέρους της Εκκλησίας νομίζω πως την έχει πει ο Žižek. Γράφει σχετικά:  «αυτό που πραγματικά πρέπει να κάνουμε λοιπόν δεν είναι να αναγάγουμε τη σεξουαλικότητα σε μια απλή αλληγορία, αλλά να εξορύξουμε την εγγενή “πνευματική” διάσταση που θα χωρίζει πάντα την ανθρώπινη σεξουαλικότητα από το ζωικό ζευγάρωμα». Και εάν κάποιος δεν μπορεί να συμφωνήσει με το σύνολο των παρατηρήσεων του Žižek, μπορεί σίγουρα να αποδεχτεί την ορθότητα του πυρήνα της σκέψης του, που ζητά και προτείνει την επιστροφή του ανθρώπου που χάθηκε στην απεραντοσύνη του Θεού. Και μαζί την άρση της αποϊεροποίησης της ερωτικότητας, αλλά και της σεξουαλικότητας, που επιχειρήθηκε και σε πολλές περιπτώσεις επετεύχθη, στο χώρο του Χριστιανισμού. Ή με άλλα και καλύτερα λόγια την επιστροφή του θεϊκού στον άνθρωπο, τον αγιασμό της συνολικής του υπάρξεως, του συνολικού του τρόπου, έτσι όπως το μαρτυρά το μυστήριο της σάρκωσης, που βρίσκεται στον αντίποδα οποιασδήποτε αφαίρεσης, στον αντίποδα της εβραϊκής περιτομής που αγνοεί την πρόσληψη και τον αγιασμό.

19. Ο όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης, έχει πει πως «ο σαρκικός έρωτας μέσα στο γάμο βοηθάει στον πνευματικό». Τι πιστεύετε ότι εννοεί με τη φράση αυτή;

Για την ενότητα της ανθρώπινης ύπαρξης μιλάει. Η αρμονική σεξουαλική ζωή συμβάλλει στην ενότητα της ύπαρξης και ως εκ τούτου στην καλή λειτουργία του γάμου. Η σεξουαλικότητα δεν σχετίζεται μόνο με τη σάρκα, είναι μια πραγματικότητα που αφορά τον όλο άνθρωπο. Γι αυτό λέει ο Βασίλειος Αγκύρας, πως ο βίος συγκροτείται και συγκρατείται ερωτικά. Η αρμονική σχέση των συζύγων αντανακλά στα παιδιά, στους οικείους στην κοινωνία ολάκερη. Η άποψη αυτή του αγίου Πορφυρίου, αυτού του σπουδαίου αγίου των τελευταίων χρόνων, αποκαλύπτει με έναν ακόμη τρόπο την ιερότητα της σεξουαλικότητας.

20. Στο εαρινό εξάμηνο 2014 – 2015, διδάξατε ένα μάθημα επιλογής που ο τίτλος του εκ πρώτης όψεως δείχνει προκλητικός. Ο τίτλος είναι «και δάκτυλον μου Χριστόν και βάλανον», φράση η οποία ανήκει στον Συμεών τον Νέο Θεολόγο. Γιατί επιλέξατε τον συγκεκριμένο τίτλο;

Ξέρεις, υπάρχει και μια άλλη θεολογική ματιά των πραγμάτων, η οποία κάτω από τη θεσμική πίεση έμεινε άγνωστη. Λοιπόν, ο παρών τίτλος, δάνειο από τον Συμεών τον Νέο Θεολόγο, θέλει απλά και μόνο να δείξει στους φοιτητές μου αυτά τα σπουδαία μαργαριτάρια της θεολογικής μας παράδοσης, που συνιστούν αντίσταση απέναντι στις κατασκευασμένες περί Ορθοδοξίας απόψεις, για τις οποίες όπως ήδη είπα βέβαια δεν είναι άμοιρη και η ίδια. Η Ορθόδοξη θεολογία έχει πολλές εκφράσεις, τάσεις, ρεύματα και ο φοιτητής της θεολογίας, ως ερευνητής μιας μεγάλης και σπουδαίας επιστήμης, μιας τεράστιας παράδοσης, οφείλει να τα γνωρίσει. Οφείλει να σκάψει βαθιά, έτσι ώστε να πλησιάσει όσο πιο κοντά μπορεί στην αλήθεια των πραγμάτων.

21. Στη θεολογία της ορθόδοξης ανατολής γίνεται συνεχώς λόγος για τη ζωή μετά θάνατον, τον οποίο ο ίδιος χαρακτηρίζετε ως «ύλη αδίδακτη». Υπάρχει όμως ζωή πριν από τον θάνατο;. Αν υπάρχει ποια είναι αυτή;

Η φράση «ύλη αδίδακτη ο θάνατος» δεν ανήκει σε εμένα. Είναι δάνειο από το ποιητικό νταμάρι της Κικής Δημουλά. Και νομίζω ότι αποκαλύπτει με τρόπο μοναδικό το άλεκτο του θανάτου. Και τούτο διότι όσο και εάν μιλάμε με άνεση εντός της Εκκλησίας πολλές φορές για το θάνατο, πρέπει να ομολογήσουμε ότι ο άνθρωπος δεν πρόκειται ποτέ να συμβιβαστεί με το θάνατο, δεν είναι φτιαγμένος για θάνατο, αλλά για αιωνιότητα. Μια αιωνιότητα την οποία βλέπει εν εσόπτρω και αινίγματι, δηλαδή μέσα από μικρές ρωγμές, που του χαρίζει η ζωή πριν τον θάνατο. Βέβαια, για κάποιους η συνεχής ενασχόληση και μάλιστα με τρόπο εμφανώς  συνομωσιολογιακό με τη μετά θάνατον ζωή, τους επιτρέπει την εύκολη απόδραση από το στάδιο του εδώ και τώρα, τη δραπέτευση από τη λειτουργική σήμερον της λειτουργικής μας παράδοσης. Ο Χριστιανισμός δεν είναι δραπέτης, αλλά μαχητής μεταμορφωτικός της αμεσότητας. Στην καρδιά του βρίσκεται η πράξη, η οποία μετατρέπει συνεχώς τον καιρό και τον απαλλάσσει από τις αμαρτίες του. Βέβαια, για κάποιους η Εκκλησία πρέπει να περιορίζεται στα πνευματικά, τα οποία ταυτίζουν με το μετά. Δεν θέλουν μια Εκκλησία ενεργή και παρούσα στην ιστορία. Μια τέτοια Εκκλησία θεωρείται επικίνδυνη. Θα πρέπει όμως να γίνει κατανοητό ότι η Εκκλησία ανήκει στη δημόσια πλατεία -εξάπαντος δεν πρέπει να ταυτίζεται με τον κρατικό πυρήνα-, και εκεί πρέπει να μείνει εάν θέλει να είναι ζώσα και παρεμβατική. Η μεθιστορία έχει νόημα μόνον όταν υφίσταται η ιστορία. Ερήμην της ιστορίας η μεθιστορία συνιστά ιδεολόγημα μεταφυσικό.

22. Έχει ειπωθεί εδώ και χρόνια πως η κρίση που βιώνουμε στη χώρα μας είναι πρωτίστως πνευματική κρίση, μία κρίση αξιών. Ποια ασκητική έχει να προβάλλει ο ορθόδοξος ανθρωπισμός ως αντιστάθμισμα στην κρίση αυτή;

Το μέγα θέμα δεν είναι η αλλαγή του κόσμου, αλλά η μεταμόρφωση του εαυτού. Από εδώ ξεκινάει η μεγάλη αντιεξουσιαστική αντίσταση. Όλα τα άλλα ακολουθούν. Εμείς εξαντλώντας τη μεσσιανική μας διάθεση που αγγίζει τα όρια ενός κεκρυμμένου φασισμού θέλουμε να αλλάξουμε τον κόσμο αρνούμενοι κάθε αλλαγή του εαυτού. Αυτό είναι τραγικό και δείχνει την παντελή έλλειψη προσανατολισμού, που εισηγείται η εγκατάλειψη της ευθύνης.

23. Τι οραματίζεστε ως Πρόεδρος για το Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ.;

Τα οράματα ακολουθούν τις πράξεις. Και νομίζω πλέον ότι οι πράξεις του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ δείχνουν τα οράματά μας. Είμαι περήφανος για το Τμήμα μας, τους συναδέλφους, τους συνεργάτες και τους φοιτητές μας. Πρόκειται για ένα ακαδημαϊκό εργαστήρι μάθησης, έρευνας και δημιουργίας, που καθημερινά και σε πείσμα των καιρών παλεύει να αλλάζει τις δημιουργημένες από νοοτροπίες καθεστωτικές βεβαιότητες. Τα τελευταία χρόνια παίξαμε στα όρια των αντοχών μας, αξιοποιήσαμε την άποψη του Γρηγορίου του Θεολόγου, πως «το θεολογείν αεί σχοινοβατείν» και πιστέψαμε ότι η αλλαγή που στηρίζεται σε σκληρή εργασία και όνειρο έχει νόημα. Οργανωθήκαμε εσωτερικά και ταυτόχρονα ανοιχτήκαμε στο πέλαγος των συνεργασιών. Συστηθήκαμε ξανά στην πανεπιστημιακή κοινότητα, συν-λειτουργήσαμε με την Εκκλησία σε όλα τα επίπεδα, συναντήσαμε την πόλη και τους φορείς της και τούτο διότι είμαστε πεπεισμένοι ότι ο καιρός μας είναι καιρός συμβολής και αντίδοσης χαρισμάτων. Η υπαρξιακή και επιστημονική ιδιώτευση έχει πλέον και πρέπει αυτό να το συνειδητοποιήσουμε, εξαντλήσει τις αντοχές του κόσμου που ήδη είναι παρών και ταυτόχρονα έρχεται. Από το διάλογο δεν βγήκε ποτέ κανείς χαμένος. Ονειρευόμαστε λοιπόν ένα Τμήμα ανοιχτό στις προκλήσεις του καιρού, άφοβο και ως εκ τούτου δυναμικό, δίχως αγκυλώσεις και ιδεολογικά προαπαιτούμενα.

24. Ίδρυση Εισαγωγικής Κατεύθυνσης Ισλαμικών Σπουδών στη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. Γιατί αυτές οι αντιδράσεις και ποιο σκοπό έχει αυτή η ίδρυση;

Νομίζω πως γι αυτό το θέμα έχουν λεχθεί  και έχουν γραφτεί πολλά. Προσωπικά νομίζω πως εξάντλησα κάθε δυνατότητα που μου δόθηκε προκειμένου να ενημερώσω την ακαδημαϊκή κοινότητα και την κοινωνία. Πρόκειται για μέγιστο τόλμημα, στο οποίο μας οδήγησαν οι ανάγκες της εποχής μας. Είναι ακαδημαϊκή μας ευθύνη η κάλυψη της θρησκευτικής παιδείας των ελλήνων πολιτών και αυτό κάνουμε. Ανήκουμε στο δημόσιο πανεπιστήμιο, δεν είμαστε ομολογιακή εκκλησιαστική σχολή. Όσοι θέλουν μεγαλύτερη ενημέρωση μπορούν να ανατρέξουνε σε  παλιότερες παρεμβάσεις μου, αλλά και στις επίσημες ανακοινώσεις του Τμήματος. Αυτοί που θέλουν να καταλάβουν θα καταλάβουν, τους άλλους θα τους ξεπεράσει η εποχή. Ως ακαδημαϊκό Τμήμα δεν θέλουμε απλά να παρακολουθούμε τις εξελίξεις, αλλά να είμαστε ανάμεσα σε αυτούς που τις δημιουργούν. Και αυτό παλέψαμε με συνέπεια και σοβαρότητα, που δεν μετράει το οποιοδήποτε κόστος των εντυπώσεων, όλα αυτά τα χρόνια. Σε τελική ανάλυση, τη σημασία της απόφασης μας θα τη δείξει ο χρόνος και η ιστορία.

25. «Βάλε φωτιά στα βράδια βάλε φωτιά, αρώματα του Αυγούστου κι άγια φιλιά». Στίχος από το θαυμάσιο τραγούδι «Αγάπη σ’ αγαπάω» που είναι και ο τίτλος της πέμπτης δισκογραφικής σας δουλειάς. Μία συνεργασία με τη Μελίνα Κανά, τον Γεράσιμο Ανδρεάτο, τον Απόστολο Ρίζο. Πείτε μας για τις δισκογραφικές σας δουλειές, για τις συνεργασίες σας με γνωστούς και αξιόλογους καλλιτέχνες και για τα επόμενα σχέδια σας.

Το «αγάπη σ’αγαπάω» γεννήθηκε σε μια εποχή που τα πράγματα στη δισκογραφία ήταν απίστευτα δύσκολα. Η κυκλοφορία του «χρεώνεται» στον καλό φίλο και εκδότη Γιώργο Χατζηιακώβου και τον «Αρμό» του. Χωρίς τον ενθουσιασμό του και τη στήριξή του δεν θα είχε κυκλοφορήσει. Ο Γιώργος είναι ένας άνθρωπος που έρχεται στη συνέχεια εκείνων των σπουδαίων εκδοτών, που κουβαλούν πάνω τους πατίνα αρχοντιάς και ωραιότητα δημιουργική.

Στην ίδια γραμμή  είναι και ο Γιάννης Παπακαρμέζης, υπεύθυνος για την έκδοση τριών μου δίσκων: 2004 Και τα μάτια τους στάζουν Καππαδοκία (ILP Productions), Soundtrack του ομώνυμου Ντοκιμαντέρ του Γιάννη Παπακαρμέζη. Τους στίχους των τραγουδιών υπογράφει ο κύπριος ποιητής Κυριάκος Χαραλαμπίδης και κάποιους εγώ. Ακούγονται επίσης μελοποιημένα αποσπάσματα από το ποίημα του Γιώργου Θέμελη De rerum natura. Τραγουδούν οι Γ. Ανδρεάτος, Π. Θεοχαρίδης, Γ. Καλογήρου, Α. Μπακιρτζής, Τρίφωνο, Μ. Χατζημανώλης και η Χορωδία Νέων «Ιωάννης ο Χρυσόστομος». Διαβάζει ο Γ. Μιχαλακόπουλος (ενορχήστρωση Χρυσόστομος Σταμούλης, Μανώλης Ανδρουλιδάκης). 2007 Μεταμόρφωσις (anemos music art-ILP Productions), δεκαεπτά ορχηστρικά θέματα και δύο τραγούδια, που γράφτηκαν για το Ντοκιμαντέρ Τα Βήματα του Αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα. Τραγουδούν οι Νικολέτα Δημητρίου, Νίκος Σπανός και Μ. Χατζημανώλης. Διαβάζει ο Δημήτρης Καρέλλης (ενορχήστρωση Αντώνης Σουσάμογλου). Την έκδοση συνοδεύουν και 19 αυτοβιογραφικά μου κείμενα. 2007 Το τραγούδι του Ερωδιού (anemos music art-ILP Productions), Soundtrack του Ντοκιμαντέρ του Γιάννη Παπακαρμέζη Πρέσπες. Ο τόπος της εύλαλης σιωπής. Οι στίχοι των τραγουδιών είναι δικοί μου. Τραγουδούν οι Φ. Θεοδωρίδης, Γ. Καλογήρου, Μ. Παπαζήσης  και παιδική Χορωδία (ενορχήστρωση Χρυσόστομος Σταμούλης, Μανώλης Ανδρουλιδάκης, Αντώνης Σουσάμογλου).

Βέβαια, ο πρώτος δίσκος μου, η Λιταία πύλη, κυκλοφόρησε από τη Lyra, το 1988. Πρόκειται για ένδεκα τραγούδια σε πεζά κείμενα, ποίηση  και στίχους των Ν. Γ. Πεντζίκη, Α. Σικελιανού, Μ. Φισκέττι, Β. Βαρβαρέσου, Π. Λάιου. Τραγουδούν οι Π. Γαϊτάνος, Μ. Παπαζήσης, Μ. Χατζημανώλης και οι Χορωδίες του πολιτιστικού σωματείου «Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος» Θεσσαλονίκης (ενορχήστρωση Χρυσόστομος Σταμούλης).

Μαζί με αυτά και δυο συμμετοχές μου σε άλλους δίσκους: 2000 Μάνα μου και Παναγία (Πολιτιστικό Σωματείο «Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος»), συμμετοχή με το τραγούδι Θάλασσα, σε στίχους δικούς μου. Τραγουδούν ο  Μ. Παπαζήσης και η Χορωδία «Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος» (ενορχήστρωση Χρυσόστομος Σταμούλης) και 2009 Καλά το λεν΄ για το φεγγάρι (anemos music art-ILP Productions), συμμετοχή με το τραγούδι Γυναίκα της απόγνωσης, σε στίχους Παναγιώτη Θωμά. Τραγουδάει ο Γιώργος Καλογήρου (ενορχήστρωση Θάνος Σταυρίδης).

Όπως ήδη διαπιστώνεις, είχα τη χαρά και κυρίως την τιμή να συνεργαστώ με εξαιρετικούς τραγουδιστές και μουσικούς σε αυτή τη συνθετική μου πορεία των 17 ετών. Όλο αυτό θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω με μία και μόνη λέξη: ευλογία. Μπήκα σε αυτό τα ταξίδι μόνος και βγήκα εδώ, στη στάση του 2015, πλήρης ομορφιάς, φιλίας και αγάπης. Όλοι οι δίσκοι είναι αποτέλεσμα αυτής της αύρας. Μουσικός κατ’ επάγγελμα δεν είμαι. Πολύ περισσότερο συνθέτης. Οπότε είχα πάντα την άνεση να διαλέγω συνεργάτες με κριτήρια καθαρά καλλιτεχνικά και αμεσότητας σχέσης. Το αποτέλεσμα της δουλειάς μου είναι και δικό τους. Είναι σαν οικόπεδο εξ’ αδιαιρέτου. Και τούτο νομίζω είναι εμφανές και στις συναυλίες μας. Ο κόσμος το εισπράττει και το επιβραβεύει.  Τελευταία μάλιστα, με αφορμή το «Αγάπη σ’αγαπάω», βρήκα και έναν καινούργιο ρόλο επί σκηνής, αυτό του «παραμυθά». Παλιότερα διηύθυνα. Τώρα διαβάζω και τα κείμενα που συνοδεύουν τον δίσκο. Κείμενα παραμυθητικά, παυσίλυπα. Και τούτο σε μια εποχή που μας έχει γεμίσει με παραμυθιάσματα. Στην αρχή είχα ένα άγχος, μήπως η ανάγνωση σπάζει τη μουσική συνέχεια των πραγμάτων. Η πράξη απέδειξε το αντίθετο. Ο κόσμος πέρα από τα τραγούδια θέλει και ένα πλαίσιο μυθολογικό. Να μπει για παράδειγμα μέσα σε έναν κόσμο άλλο, να χαθεί και να ξαναβρεθεί με τρόπο διαφορετικό με ότι μπορεί να συγκροτήσει ενότητα και να προσφέρει μοίρασμα. Γι αυτό και οι τελευταίες επιλογές των συναυλιακών μου χώρων στοχεύουν σε μια τέτοια κατεύθυνση. Αυλή του Άι Νικόλα του Ορφανού και Αρχαιολογικό μουσείο στη Θεσσαλονίκη, Polis Art café στη Αθήνα, Μύλος Ματσόπουλου στα Τρίκαλα, Notos Bar στην Άθυτο, κλπ. Χώροι-σκηνικά, που αποτελούν τη μήτρα γένεσης μιας άλλης σχέσης.

Φέτος νομίζω πως ήλθε ο καιρός για νέα δισκογραφική δουλειά, αλλά και για μια συναυλία εφ’ όλης της ύλης. Θα δούμε. Εργάζομαι σε αυτή την κατεύθυνση και νομίζω πως κάτι θα γίνει. Πρώτα ο Θεός.

Βέβαια, η μεγάλη μου μουσική αγάπη είναι η Χορωδία και η Ορχήστρα του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Μουσικά σχήματα  με τα οποία συνεχίζουμε ακατάπαυστα να δημιουργούμε. Ο προσεχής Νοέμβρης θα μας βρει στην Αυστρία. Στις 7 του μήνα στο Linz για το μπαλέτο «Ζορμπάς» του Μίκη Θεοδωράκη(ORPHEUS KAMMERORCHESTER WIEN, Brucknerchor Linz , Έλσα Γιαννουλίδου, διεύθυνση: Κωνσταντίνος Δημηνάκης).

http://www.brucknerhaus.at/www1/de/detail.php?id=8191

και στις 9 και 10 στη Βιέννη για την ηχογράφηση του έργου του Αθανασίου Σίμογλου, Καβάφης ο ελληνικός (ORPHEUS KAMMERORCHESTER WIEN, διεύθυνση: Κωνσταντίνος Δημηνάκης). Και συνεχίζουμε…

  1. Ποια είναι τα άμεσα σχέδια σας όσον αφορά το συγγραφικό σας έργο;

Πολύ πιθανόν φέτος να κυκλοφορήσει ένας τόμος με αδημοσίευτα κείμενά μου για τη σχέση της θεολογίας με την πολιτική και την τέχνη και μαζί η δεύτερη έκδοση του βιβλίου μου Έρως και θάνατος.

ΗΡΑΚΛΗΣ: Σας ευχαριστούμε κ. Καθηγητά εκ βάθους καρδίας για την παρουσία σας στην ΠΕΜΠΤΟΥΣΙΑ και για την ευλογημένη αυτή περιπλάνηση στον χαρισματικό κόσμο της θεολογίας και στην ομορφιά των αληθειών της. Σας εύχομαι ολοψύχως με τη χάρη του Τριαδικού Θεού ό,τι καλύτερο στην οικογένεια σας και στην ακαδημαϊκή σας πορεία.

κ. ΧΡ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ: Σε ευχαριστώ πολύ αγαπητέ Ηρακλή. Όλα κατ’ ευχήν.

 Δημοσιεύθηκε σε συνέχειες στην Πεμπτουσία τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 2015

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, Η ποιητική της ελευθερίας και ο άθλος της δημιουργικότητας. Προλογικά σχόλια στη Μουσική Ποιητική του Ιγκόρ Στραβίνσκι και τις επιδράσεις της στην τέχνη και τον πολιτισμό της νεότερης Ελλάδας.

tumblr_ms610bEB0z1svq7x8o1_500Θα ξεκινήσω την εισήγησή μου, με την αξιωματική και προκαταβολική αποδοχή της άποψης του Αντρέι Ταρκόφσκι, αυτού του μεγάλου κινηματογραφικού ποιητή, ο οποίος στο έργο του Σμιλεύοντας το χρόνο, σημειώνει τα εξής αποκαλυπτικά: «Προσωπικά δεν μπορώ να καταλάβω το πρόβλημα της λεγόμενης “ελευθερίας” ή “έλλειψης ελευθερίας” του καλλιτέχνη. Ο καλλιτέχνης ποτέ δεν είναι ελεύθερος. Από καμιά άλλη ανθρώπινη ομάδα δεν λείπει περισσότερο η ελευθερία. Τον καλλιτέχνη τον δεσμεύει το ταλέντο, η κλίση του»[1]. Και είναι νομίζω σαφές, πως τούτη η προλογική μου επιλογή, τούτο το προλογικό δάνειο,  στοχεύει την καρδιά του προβλήματος, που σχετίζεται με την  κατανόηση του μυστηρίου της ελευθερίας. Μιας ελευθερίας, που στις περισσότερες των περιπτώσεων και εξαιρέτως στο χώρο της τέχνης, κατανοείται ως μια πραγματικότητα η οποία κινείται έξω από κανόνες και όρια, έξω από κάθε προϋπόθεση, η οποία μπορεί να δημιουργήσει πλαίσιο αναφοράς, σχετισμού και συνάντησης. Έτσι, για παράδειγμα, δεν είναι λίγες οι φορές που ακούμε τη γενικευμένη άποψη, πως στον καλλιτέχνη και την τέχνη του τα πάντα επιτρέπονται. Ένα «πάντα», ύπουλο και αυθαίρετο, που ευθύνεται για τη γενικευμένη σύγχυση που εισάγει και ως εκ τούτου μένει υπόλογο εις τους αιώνας ενώπιον της ποιητικής διαδικασίας, η οποία σε κάθε περίπτωση δεν αναφέρεται αποκλειστικά και μόνο σε κάποιο λογοτεχνικό είδος, ούτε βεβαίως κατανοείται ως μια πραγματικότητα που λειτουργείται από μια ξεκομμένη από το σύνολο της υπάρξεως φαντασία, η οποία  με τη σειρά της και βεβαίως ως τέτοια, σχετίζεται με το μη πραγματικό[2]. Συνέχεια ανάγνωσης

Χρυσόστομος Σταμούλης, Το μετέωρο βήμα της πρόθεσης. Εικόνες από τη συνάντηση του φονταμενταλισμού με τον λαϊκισμό, τη βία και τον μεσσιανισμό.

1f4c1-klouviΠὲς «βάρκα», ποὺ βουλιάζει

ἂν τὴν παραφορτώσεις μὲ προθέσεις

Κική Δημουλά, Η περιφραστική πέτρα

Είναι σαφές, ότι στα πλαίσια μιας περιορισμένης εισήγησης δεν υπάρχει καμία δυνατότητα ουσιαστικής και άνετης ανάλυσης των όρων-μεγεθών που συγκροτούν τον τίτλο του θέματός μου, καθώς ο καθένας από αυτούς, το καθένα από αυτά, ερευνάται σήμερα σε αμέτρητες μελέτες σε όλα τα μήκη και πλάτη της υφηλίου. Ως εκ τούτου η αναψηλάφηση  αλλά και η ανάλυση των εννοιών του φονταμενταλισμού, του λαϊκισμού, της βίας και του μεσσιανισμού, μαζί και του αρμού που συγκροτεί τον οίκο της βαρβαρότητας, της πρόθεσης,  θα είναι εκ των πραγμάτων υπαινικτική και εξόχως εισαγωγική. Και είναι αυτή η βαρβαρότητα, που τη βλέπουμε καταπώς λέγει ο ποιητής «να ‘ρχεται μεταμφιεσμένη, κάτω από άνομες συμμαχίες και προσυμφωνημένες υποδουλώσεις», προκειμένου να καθυποτάξει, να εξευτελίσει και να ατιμώσει τον άνθρωπο[1].

Ως εκ τούτου, ο φονταμενταλισμός δεν είναι, καθώς πιστεύουν πολλοί, μια ακόμη επιλογή στα πλαίσια της ελευθερίας του ανθρώπου. Πρόκειται στ’ αλήθεια για εκείνη τη στάση, η οποία στοχεύει την κατάργηση οποιασδήποτε διαφορετικής θεώρησης των πραγμάτων και την ολοκληρωτική, βίαιη εγκατάσταση της μίας και μόνης άποψης∙ της άποψης  του εκλεκτού ή των εκλεκτών. Τελικός του σκοπός η φυσική εξόντωση του υποκειμένου της διαφορετικότητας. Αναγκαία προϋπόθεση μιας τέτοιας ασθμαίνουσας εγκαθίδρυσης  «νέας τάξης πραγμάτων» είναι οπωσδήποτε η ενοχοποίηση του «αντιπάλου» μέσα από την παρουσίαση πραγματωμένων ενεργειών του, αλλά κυρίως και κατεξοχήν μέσα από την ανάδειξη προθέσεών του, τις οποίες ο ίδιος δεν είχε ποτέ φανταστεί και διανοηθεί. Άμεσος στόχος η διέγερση του λαϊκού αισθήματος απέναντι στις υβριστικές καινοτομίες μιας κάποιας ανερμάτιστης ελίτ, η οποία απειλεί τη σταθερότητα του σώματος -πολιτικού, κοινωνικού, εκκλησιαστικού ή άλλου- και η τιμωρητική και εξάπαντος παραδειγματική  ματαίωση των στόχων της. Προϋπόθεση μιας τέτοιας αντιμυθολογίας η εξαρχής και διαπαντός κατάθεση της ευθύνης των μελών στον αυτοπροσδιοριζόμενο σωτήρα και τα όργανά του.

[1] Από συνέντευξη στη Σούλα Αλεξανδροπούλου, «Η Καθημερινή» (2/11/1975).

Η εισήγηση μου στο Διεθνές Διεπιστημονικό Συνέδριο με θέμα: «Θρησκεία και Βία» που διεξάγεται στη Θεσσαλονίκη (27-29 Απριλίου).

Για το πλήρες  κείμενο, βλ. http://blogs.auth.gr/moschosg/2015/04/29/%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CF%8C%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B7%CF%82-%CF%84%CE%BF-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%AD%CF%89%CF%81%CE%BF-%CE%B2%CE%AE%CE%BC/

Κωνσταντίνος Λερούνης, Ἡ Κριτική τοῦ Σωτήρη Γουνελᾶ γιά τό ἔργο τοῦ Χρυσόστομου Σταμούλη Ἔρως καί Θάνατος, Δοκιμή γιά ἕνα Πολιτισμό τῆς Σάρκωσης

imagesἩ κριτική τοῦ κοῦ Σωτήρη Γουνελᾶ (στό ἑξῆς ΣΓ) γιά τό βιβλίο τοῦ Χρυσόστομου Σταμούλη (στό ἑξῆς ΧΣ) Ἔρως καί Θάνατος[1] ὑπέπεσε στήν ἀντίληψή μου πολύ μετά τήν δημοσίευσή της. Ὡς μεταφραστή τοῦ ἔργου ἀπό τά ἑλληνικά στά ἀγγλικά, μέ ἐξέπληξε. Πέρα ἀπό τήν ὅποια κριτική διείσδυση τοῦ ΣΓ, δέν ἦταν λίγες οἱ φορές πού φαινόταν νά ἀναφέρεται σέ ἄλλο βιβλίο ἀπό αὐτό πού μεταφράζω. Ἄρχισα νά ἀνησυχῶ. Ἄν ὅλα ὅσα ἀποδίδει στόν συγγραφέα ἀλήθευαν, τότε μᾶλλον θά ἔπρεπε νά ἐγκαταλείψω τό μεταφραστικό μου ἔργο ἀπό φόβο μήπως σκανδαλίσω τίς ψυχές τῶν, πιστῶν καί μή, ἀναγνωστῶν. Ἄρχισα νά ἀνησυχῶ μήπως μεταφράζω ἕνα ἔργο πού στερεῖται κριτικοῦ ὑποβάθρου. Μήπως, μεταφράζοντας τό ἔργο αὐτό, συμβάλλω στήν διάδοση μίας στρεβλῆς εἰκόνας τῆς σύγχρονης ἑλληνικῆς θεολογίας στό ἐξωτερικό. Συνέχεια ανάγνωσης

Χρυσόστομος Α. Σταμούλης, «ΣΥΓΓΝΩΣΤΟΝ ΓΑΡ, ΟΥ ΤΙΜΩΡΗΤΟΝ, Η ΑΣΘΕΝΕΙΑ». Τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα σε Ανατολή και Δύση ή Στον παράδεισο σκανδαλωδώς

ZHLOFTHONIAΕίναι αλήθεια ότι στα όρια του Χριστιανισμού αρκετές φορές μεγαλύτερος λόγος γίνεται για την αμαρτία και λιγότερος για την αρετή. Έτσι, συνειδητά ή ασυνείδητα, η αναζήτηση του Χριστού μοιάζει να περνάει κατ’ ανάγκη μέσα από το δρόμο της αποφυγής της αμαρτίας. Στο κέντρο δηλαδή της ζωής βρίσκεται η αμαρτία, η οποία πρέπει να νικηθεί προκειμένου να φτάσει κάποιος στην αρετή. Πρόκειται ουσιαστικά για μια πορεία στέρησης, όπου ο σκοπός δεν είναι η αναζήτηση του αγαθού, αλλά κυρίως και κατεξοχήν η αποφυγή του κακού.

Δεν χωρά αμφιβολία ότι μια τέτοια τοποθέτηση δίνει στην αμαρτία διαστάσεις μεγαλύτερες απ’ ότι αυτή έχει, γεννά συμπλέγματα ενοχικότητας και φανερώνει τον κόσμο του Θεού κόσμο μανιχαϊκό, όπου παλεύουν για την επικράτηση οι δυνάμεις του καλού με τις δυνάμεις του κακού. Όλα αυτά εντός ενός πολιτισμού που αναζητά και μετά μανίας προβάλλει, κάποιες φορές μάλιστα και δημιουργεί, συμπεριφορές παραβατικότητας, θέτοντας στο περιθώριό του την ανάδειξη του καλού, το οποίο κατανοεί αποκλειστικά επετειακά. Έρχονται, άλλωστε, άπαξ του έτους  οι εορτασμοί των Χριστουγέννων και του Πάσχα, στο χωροχρόνο των οποίων ανήκει η φολκλορική  παρουσίαση της θετικής πλευράς της ζωής, η ανθρωπινότητά της. Με τον τρόπο αυτό ο πολιτισμός της παραβατικότητας, προσφέροντας δόσεις εικονικού συναισθήματος, δίκην μουσικού διαλείμματος,  αποκτά το άλλοθι του, προκειμένου να συνεχίσει την πορεία του, την ύπαρξή του ανενόχλητος και δικαιωμένος. Συνέχεια ανάγνωσης

Follow

Ενημερωθείτε για κάθε νέα δημοσίευση στο email σας.

Μαζί με 3.486 ακόμα followers